Phiên âm tiếng Hàn: bảng Romaja chuẩn và khi nào nên dùng
Nội dung bài viết
Phiên âm tiếng Hàn chuẩn hiện nay là Romaja quốc ngữ sửa đổi (Revised Romanization of Korean), do Bộ Văn hoá và Du lịch Hàn Quốc công bố ngày 7/7/2000. Đây là cách viết thấy trên biển chỉ đường, tên ga tàu và sách giáo khoa: → annyeonghaseyo, → Seoul, → hangugeo. Bảng chuyển đổi đầy đủ ở ngay dưới; phần cuối bài nói phiên âm nên dùng tới đâu khi học.
Bảng phiên âm nguyên âm
| Chữ Hàn | Phiên âm | Chữ Hàn | Phiên âm |
|---|---|---|---|
| ㅏ | a | ㅑ | ya |
| ㅓ | eo | ㅕ | yeo |
| ㅗ | o | ㅛ | yo |
| ㅜ | u | ㅠ | yu |
| ㅡ | eu | ㅣ | i |
| ㅐ | ae | ㅒ | yae |
| ㅔ | e | ㅖ | ye |
| ㅚ | oe | ㅟ | wi |
| ㅘ | wa | ㅙ | wae |
| ㅝ | wo | ㅞ | we |
| ㅢ | ui |
Hai chỗ người Việt hay đọc sai khi nhìn phiên âm: eo (ㅓ) không đọc là "e-o" mà là một nguyên âm, gần "ơ" mở miệng rộng; eu (ㅡ) không đọc là "ê-u" mà gần "ư" tiếng Việt.
Bảng phiên âm phụ âm
| Chữ Hàn | Đầu âm tiết (trước nguyên âm) | Cuối âm tiết |
|---|---|---|
| ㄱ | g | k |
| ㄲ | kk | k |
| ㅋ | k | k |
| ㄷ | d | t |
| ㄸ | tt | (không đứng cuối) |
| ㅌ | t | t |
| ㅂ | b | p |
| ㅃ | pp | (không đứng cuối) |
| ㅍ | p | p |
| ㅈ | j | t |
| ㅉ | jj | (không đứng cuối) |
| ㅊ | ch | t |
| ㅅ | s | t |
| ㅆ | ss | t |
| ㅎ | h | t |
| ㄴ | n | n |
| ㅁ | m | m |
| ㅇ | (không viết) | ng |
| ㄹ | r | l |
Hai ㄹ đứng liền nhau viết ll: → ppalli (nhanh), → seollal (Tết).
Bốn quy tắc khi phiên âm cả từ
- Phiên theo cách đọc, không theo mặt chữ. Khi có biến âm, viết theo âm đã biến: → hangugeo (nối âm), → Silla, → Jongno, → gachi, → jota.
- Không ghi âm căng hoá. đọc [학꾜] nhưng vẫn viết hakgyo; viết sikdang.
- Dùng gạch nối khi có thể đọc nhầm. → jung-ang để khỏi đọc thành jun-gang.
- Tên riêng viết hoa chữ đầu: → Busan, → Jeju.
Phiên âm 20 câu và từ thông dụng
| Tiếng Hàn | Phiên âm chuẩn | Nghĩa |
|---|---|---|
| annyeonghaseyo | xin chào | |
| gamsahamnida | xin cảm ơn | |
| gomapseumnida | cảm ơn | |
| joesonghamnida | xin lỗi | |
| gwaenchanayo | không sao | |
| / | ne / aniyo | vâng / không |
| saranghaeyo | yêu | |
| masisseoyo | ngon | |
| ? | eolmayeyo? | bao nhiêu tiền? |
| hwajangsil | nhà vệ sinh | |
| hangugeo | tiếng Hàn | |
| Beteunam | Việt Nam | |
| Seoul | Seoul | |
| oppa | anh (em gái gọi) | |
| eonni | chị (em gái gọi) | |
| chingu | bạn | |
| haksaeng | học sinh | |
| gimchi | kim chi | |
| tteokbokki | bánh gạo cay | |
| paiting | cố lên |
Vì sao cùng một từ có nhiều cách phiên âm
- Hệ cũ McCune–Reischauer dùng ở Hàn Quốc trước năm 2000 (và một biến thể của nó vẫn dùng ở Bắc Triều Tiên): viết Pusan, viết kimch'i.
- Họ tên người thường giữ cách viết quen thay vì theo chuẩn: viết Lee (chuẩn là I), viết Park (chuẩn là Bak), viết Kim (chuẩn là Gim). Tên nghệ sĩ, thương hiệu cũng vậy.
- Phiên âm kiểu tiếng Việt tự đặt, như "an-nhong-ha-sê-yô", không có chuẩn chung và mỗi nơi viết một kiểu. Kiểu này dễ đọc lúc đầu nhưng sai nhiều hơn Romaja, vì chính tả tiếng Việt không có cách ghi ㅓ khác ㅗ hay ba bậc phụ âm.
Phiên âm không ghi được những gì
Kể cả Romaja chuẩn cũng bỏ sót ba thông tin quan trọng:
| Điều bị mất | Ví dụ |
|---|---|
| Ba bậc phụ âm ở cuối bị gộp: ㄱ, ㅋ, ㄲ ở cuối âm tiết đều viết k | (bếp) phiên bueok, nhìn phiên âm không biết chữ ở đáy là ㄱ hay ㅋ; chỉ khi thêm tiểu từ, (ở bếp) đọc [부어케] bueoke, mới lộ ra ㅋ |
| Âm căng hoá không được ghi | viết hakgyo nhưng đọc gần hak-kkyo |
| Âm cuối không bật hơi: chữ p, t, k La-tinh dễ bị đọc bật ra theo kiểu tiếng Anh | viết bap, phải đọc dừng ở môi khép như "báp" |
Ngoài ra, chữ g, d, b, j trong phiên âm không giống âm b, đ, g của tiếng Việt; ㄱ ㄷ ㅂ ㅈ đầu từ gần với âm không bật hơi, nằm giữa "c" và "g". Cách phân biệt ba bậc phụ âm bằng tai và bằng tay ở bài phát âm tiếng Hàn.
Có nên học tiếng Hàn bằng phiên âm không
Chỉ nên dựa vào phiên âm trong 1–2 tuần đầu, khi chưa đọc được Hangeul mà cần nói vài câu chào. Sau đó phiên âm làm chậm việc học theo hai cách:
- Mắt luôn chọn đọc dòng La-tinh vì nhanh hơn, nên số lần thật sự đọc chữ Hàn gần như bằng không, và việc đọc trôi bị lùi mãi.
- Những gì phiên âm không ghi (ba bậc phụ âm, biến âm) sẽ bị học sai từ đầu, sửa về sau khó hơn học đúng ngay.
Cách chuyển êm nhất là đổi vai trò của phiên âm từ "để đọc" thành "để kiểm tra": nhìn chữ Hàn, tự đọc, rồi mới nhìn phiên âm xem đọc đúng chưa. Bảng chữ Hangeul học được trong vài buổi, xem kế hoạch ở bài học bảng chữ cái tiếng Hàn mất bao lâu.
