Nên học kanji trước hay từ vựng trước?
Nội dung bài viết
Nên học từ vựng trước, và học kanji đi kèm theo từ. Lý do chính: một chữ kanji đứng riêng thường có nhiều cách đọc, và chỉ khi nằm trong một từ cụ thể thì nó mới có một cách đọc xác định. Học chữ rời cho bạn hình dáng và một nghĩa chung chung, nhưng không cho bạn đọc được từ nào. Ngoại lệ duy nhất đáng học tách riêng là một nhóm nhỏ kanji rất cơ bản (số đếm, ngày tháng, người, núi, sông…) và các bộ thủ hay gặp, vì chúng giúp nhận mặt chữ nhanh hơn.
Vì sao học kanji rời không giúp đọc được tiếng Nhật
Mỗi kanji thường có hai nhóm cách đọc: âm On (on'yomi, mượn từ âm Hán cổ, thường dùng trong từ ghép hai chữ) và âm Kun (kun'yomi, từ thuần Nhật, thường dùng khi chữ đứng một mình hoặc có đuôi hiragana). Nhiều chữ có vài âm On và vài âm Kun, cộng thêm những cách đọc đặc biệt chỉ có trong một từ.
Chữ (người) là ví dụ quen thuộc:
| Từ | Đọc | Nghĩa | Loại cách đọc |
|---|---|---|---|
| hito | người | Kun | |
| nihonjin | người Nhật | On (jin) | |
| sannin | ba người | On (nin) | |
| hitori | một người | Đặc biệt | |
| otona | người lớn | Đặc biệt |
Nếu chỉ học " = người, đọc hito/jin/nin", bạn vẫn không biết đọc là sannin hay sanjin, và không có cách nào đoán ra là otona. Trong khi đó học từ thì có ngay cả chữ, cách đọc lẫn nghĩa.
Thêm một ví dụ với chữ (sinh), một trong những chữ nhiều cách đọc nhất:
| Từ | Đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| gakusei | học sinh, sinh viên | |
| sensei | thầy, cô giáo | |
| isshō | cả đời | |
| umareru | được sinh ra | |
| ikiru | sống | |
| nama bīru | bia tươi |
So sánh hai cách học
| Kanji trước | Từ vựng trước, kanji theo từ | |
|---|---|---|
| Bao lâu thì đọc được câu đầu tiên | Lâu: phải thuộc vài trăm chữ mà vẫn chưa có từ | Ngay tuần đầu sau khi học kana |
| Cách đọc | Học danh sách âm On/Kun, không biết dùng âm nào | Mỗi từ có đúng một cách đọc để nhớ |
| Ôn tập | Chữ không xuất hiện lại nếu chưa học từ chứa nó | Chữ quay lại tự nhiên trong nhiều từ khác nhau |
| Hợp với ai | Người đã biết tiếng Trung, cần ôn mặt chữ nhanh | Hầu hết người mới bắt đầu |
| Điểm yếu | Dễ bỏ cuộc vì lâu thấy kết quả | Mặt chữ đến không theo thứ tự đơn giản đến phức tạp |
Điểm yếu của cách "từ trước" có thể bù bằng việc chọn từ vựng theo cấp độ N5, N4…, vì từ ở các cấp đầu phần lớn dùng những chữ đơn giản và thông dụng.
Khi nào nên học kanji tách riêng
Học từ trước không có nghĩa là bỏ qua kanji. Có ba trường hợp nên dành thời gian riêng cho chữ:
- Kanji rất cơ bản: số từ đến , , , ; ngày trong tuần ; các chữ như , , , , , , , . Những chữ này ít nét, xuất hiện liên tục và thường là thành phần của chữ khác.
- Bộ thủ hay gặp: 亻 (người), 氵 (nước), 扌 (tay), (miệng), (lời nói), (cây). Biết bộ thủ giúp tách một chữ phức tạp thành các phần quen, nhớ hình nhanh hơn và tra từ điển dễ hơn.
- Khi thấy nhầm hai chữ giống nhau, như (đợi) và (cầm), hoặc và . Lúc đó so sánh riêng hai chữ là cách nhanh nhất.
Lợi thế riêng của người Việt: âm Hán Việt
Phần lớn kanji có âm Hán Việt tương ứng, và âm On của tiếng Nhật nhiều khi khá gần âm Hán Việt vì cùng gốc Hán:
| Từ | Đọc tiếng Nhật | Hán Việt | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| junbi | chuẩn bị | chuẩn bị | |
| chūi | chú ý | chú ý | |
| gakkō | học hiệu | trường học | |
| denwa | điện thoại | điện thoại | |
| kazoku | gia tộc | gia đình |
Mỗi khi gặp một từ kanji mới, tra thêm âm Hán Việt của từng chữ. Việc này mất vài giây nhưng giúp đoán nghĩa những từ chưa học và nhớ từ lâu hơn. Cần lưu ý hai điều: âm Hán Việt không thay được cách đọc tiếng Nhật (âm Kun không liên quan gì đến Hán Việt), và một số từ nghĩa trong tiếng Nhật đã khác nghĩa Hán Việt, như ở trên.
Cách học kanji theo từ, từng bước
- Thuộc hiragana và katakana trước. Không có kana thì không ghi được cách đọc, cũng không đọc được đuôi động từ đi sau kanji. Bảng chữ có ở trang hiragana và katakana.
- Học từ theo cấp độ, bắt đầu từ từ vựng N5. Với mỗi từ, ghi ba thứ: mặt chữ (), cách đọc (), nghĩa (sinh viên).
- Nhìn kỹ từng chữ trong từ: chữ đó gồm những bộ nào, âm Hán Việt là gì.
- Nối với từ đã học. Khi gặp , nhận ra chữ đã thấy trong và để ý cách đọc giống nhau (sei).
- Tự kiểm hai chiều: nhìn chữ nói ra cách đọc và nghĩa; nhìn nghĩa nhớ lại chữ và cách đọc.
- Tập viết tay có chọn lọc. Viết giúp nhớ hình chữ, nhưng không cần viết mọi chữ. Ưu tiên chữ cơ bản và chữ hay nhầm.
Kanji và kỳ thi JLPT
JLPT không công bố danh sách kanji hay từ vựng chính thức cho từng cấp kể từ khi đổi sang dạng thi 5 cấp năm 2010. Các danh sách "kanji N5, N4…" trên mạng đều là tổng hợp không chính thức dựa trên đề cũ và giáo trình, nên số lượng chênh nhau tuỳ nguồn. Học theo từ vựng từng cấp vì thế vẫn là cách an toàn: trong đề thi, kanji luôn xuất hiện trong từ và trong câu, không đứng riêng. Tham khảo thêm cấu trúc đề ở trang luyện thi JLPT.
Tóm lại
Học từ vựng trước, kanji đi theo từ; học riêng một nhóm nhỏ chữ cơ bản và bộ thủ; tra âm Hán Việt cho mỗi chữ mới. Cách này cho bạn đọc được câu sớm, nhớ cách đọc chính xác, và vẫn tích luỹ đủ kanji theo thời gian. Lộ trình đầy đủ cho người mới có ở bài cách học tiếng Nhật hiệu quả.
