Tiếng Nhật và tiếng Trung, cái nào khó hơn với người Việt?

Với người Việt, tiếng Trung dễ bắt đầu hơn tiếng Nhật ở phần ngữ pháp và chữ viết, nhưng khó hơn ở phát âm. Tiếng Trung có trật tự câu gần giống tiếng Việt, một hệ chữ và mỗi chữ thường một cách đọc, nhưng có 4 thanh điệu và nhiều phụ âm lạ. Tiếng Nhật phát âm nhẹ nhàng (5 nguyên âm, không thanh điệu), nhưng động từ đứng cuối câu, có trợ từ, chia động từ, kính ngữ, và dùng ba hệ chữ với kanji nhiều cách đọc. Nhìn tổng thể, phần lớn người Việt thấy tiếng Nhật khó hơn khi lên trình độ trung cấp, còn tiếng Trung khó hơn ở mấy tháng đầu luyện nghe nói.

So sánh nhanh theo từng mặt

Mặt	Tiếng Trung	Tiếng Nhật	Bên khó hơn với người Việt
Phát âm	4 thanh điệu và thanh nhẹ; zh, ch, sh, r, ü	5 nguyên âm, không thanh điệu; cần giữ đúng độ dài âm	Trung
Chữ viết	Một hệ chữ Hán (giản thể), pinyin để ghi âm	Hiragana + katakana + kanji trong cùng câu	Nhật
Cách đọc chữ Hán	Phần lớn chữ có một cách đọc	Một chữ thường có nhiều cách đọc tuỳ từ	Nhật
Trật tự câu	Chủ ngữ + động từ + tân ngữ, giống tiếng Việt	Chủ ngữ + tân ngữ + động từ, động từ ở cuối	Nhật
Biến đổi từ	Động từ không chia	Động từ, tính từ chia theo thì, phủ định, lịch sự	Nhật
Mức độ lịch sự	Chủ yếu thể hiện qua từ ngữ	Thể thường, thể lịch sự, kính ngữ, khiêm nhường ngữ	Nhật
Lợi thế Hán Việt	Nghĩa và cả âm thường gần Hán Việt	Nghĩa gần Hán Việt, âm On đôi khi gần, âm Kun thì không	Trung tận dụng được nhiều hơn

Phát âm: tiếng Trung khó hơn

Trong tiếng Trung, sai thanh là sai từ. Cùng âm ma:

Chữ	Pinyin	Thanh	Nghĩa
妈	mā	1 (ngang, cao)	mẹ
麻	má	2 (đi lên)	cây gai; tê
马	mǎ	3 (xuống rồi lên)	ngựa
骂	mà	4 (đi xuống)	mắng

Tiếng Việt có 6 thanh nên người Việt quen với việc nghe thanh, nhưng thanh Trung không trùng với dấu tiếng Việt, và thói quen áp dấu Việt vào thường gây đọc lệch. Thêm vào đó là các âm không có trong tiếng Việt như zh, ch, sh, r, âm ü, và biến điệu (ví dụ hai thanh 3 đi liền thì thanh đầu đọc thành thanh 2). So sánh chi tiết thanh Trung với dấu Việt có ở bài bốn thanh điệu tiếng Trung.

Tiếng Nhật chỉ có 5 nguyên âm a, i, u, e, o, không có thanh điệu, âm tiết đơn giản. Người Việt đọc tiếng Nhật thường được hiểu ngay từ sớm. Điểm cần luyện là độ dài âm: おばさん (obasan, cô) khác おばあさん (obaasan, bà).

Chữ viết: tiếng Nhật khó hơn

Người học tiếng Nhật phải thuộc hai bảng kana (hiragana và katakana, mỗi bảng 46 chữ cơ bản) rồi mới tới kanji. Một câu bình thường dùng cả ba:

私はコーヒーを飲みます。 (Watashi wa kōhī o nomimasu. Tôi uống cà phê.)

私, 飲 là kanji; コーヒー là katakana; は, を, みます là hiragana.

Câu tương tự tiếng Trung chỉ dùng chữ Hán: 我喝咖啡。 (Wǒ hē kāfēi.)

Khó hơn nữa là cách đọc. Chữ 学 trong tiếng Trung đọc xué ở hầu hết mọi từ. Trong tiếng Nhật:

Từ	Đọc	Nghĩa
学生	gakusei	sinh viên
学校	gakkō	trường học
学ぶ	manabu	học

Tiếng Trung cũng không nhẹ ở phần mặt chữ: mọi từ đều viết bằng chữ Hán, không có kana để thay thế khi chưa biết chữ, nên số chữ cần nhận mặt để đọc được báo rất lớn. Tiếng Nhật nặng hơn ở chỗ phải nhớ thêm cách đọc cho từng từ. Hệ thống chữ Nhật được giới thiệu ở trang bảng chữ cái hiragana.

Ngữ pháp: tiếng Trung gần tiếng Việt hơn nhiều

Tiếng	Câu "Tôi đi đến trường"	Trật tự
Việt	Tôi đi đến trường.	Chủ ngữ + động từ + nơi chốn
Trung	我去学校。(Wǒ qù xuéxiào.)	Giống tiếng Việt
Nhật	私は学校に行きます。(Watashi wa gakkō ni ikimasu.)	Chủ ngữ + nơi chốn + động từ

Câu tiếng Nhật cần trợ từ は (đánh dấu chủ đề) và に (chỉ đích đến), và động từ 行きます phải chia: 行きません (không đi), 行きました (đã đi), 行かない (không đi, thể thường). Tiếng Trung không chia động từ; thì và thể được thể hiện bằng từ như 了, 过, 在, khá giống cách tiếng Việt dùng "đã", "đang", "rồi".

Tiếng Nhật còn có hệ thống lịch sự phức tạp: cùng một việc "ăn" có thể là 食べる (thể thường), 食べます (lịch sự), 召し上がる (kính ngữ, nói về người trên), いただく (khiêm nhường, nói về mình). Tiếng Trung có từ lịch sự như 您 (ngài), 请 (xin mời) nhưng không chia cả câu theo vai vế.

Tiếng Trung cũng có những điểm ngữ pháp khó riêng như bổ ngữ kết quả, câu chữ 把, lượng từ, và phân biệt 的, 得, 地, nhưng nhìn chung vẫn nhẹ hơn tiếng Nhật với người Việt.

Vốn Hán Việt: tiếng Trung tận dụng được nhiều hơn

Tiếng Việt có rất nhiều từ gốc Hán, nên cả hai thứ tiếng đều được lợi ở phần nghĩa. Khác nhau ở phần âm:

Hán Việt	Tiếng Trung	Tiếng Nhật
chuẩn bị	准备 zhǔnbèi	準備 junbi
chú ý	注意 zhùyì	注意 chūi
kinh tế	经济 jīngjì	経済 keizai
điện thoại	电话 diànhuà	電話 denwa

Với tiếng Trung, âm Hán Việt thường gợi được cả nghĩa lẫn âm. Với tiếng Nhật, âm On đôi khi gần Hán Việt nhưng lệch nhiều hơn, còn âm Kun (cách đọc thuần Nhật như 学ぶ manabu) thì không liên quan. Cách tận dụng Hán Việt khi học chữ Hán có ở bài dùng từ Hán Việt để đoán nghĩa.

Khó ở giai đoạn nào

Giai đoạn	Tiếng Trung	Tiếng Nhật
1–3 tháng đầu	Vất vả với thanh điệu và pinyin, nhưng ghép câu đơn sớm	Thuộc hai bảng kana khá nhanh, phát âm dễ, nhưng câu đầu tiên đã có trợ từ và chia động từ
Sơ cấp đến trung cấp	Tiến nhanh nhờ ngữ pháp đơn giản và Hán Việt	Chậm lại vì kanji nhiều cách đọc, nhiều thể động từ
Trung cấp trở lên	Khó ở từ vựng sắc thái, thành ngữ, nghe tốc độ thật	Khó ở kính ngữ, văn viết, lượng kanji lớn

Nên chọn tiếng nào

Nếu bạn…	Nghiêng về
Muốn ghép câu và giao tiếp cơ bản nhanh nhất	Tiếng Trung
Ngại luyện thanh điệu, tai không nhạy cao độ	Tiếng Nhật
Ngại nhớ nhiều cách đọc cho cùng một chữ	Tiếng Trung
Có mục tiêu việc làm, du học cụ thể ở một nước	Tiếng của nước đó
Học vì anime, manga, phim, nhạc	Tiếng gắn với thứ bạn thích, vì động lực quan trọng hơn độ khó

Học xong một trong hai thì học tiếng còn lại sẽ nhẹ hơn nhiều, vì phần chữ Hán dùng chung. So sánh thêm cả tiếng Hàn có ở bài nên học tiếng Trung, tiếng Nhật hay tiếng Hàn.