Giáo trình chuẩn HSK 5 bài 4: 子路背米 (Tử Lộ cõng gạo)

Admin

17 tháng 9, 202611 phút đọc135 lượt xem

Nội dung bài viết

Bài 4 kể một câu chuyện cổ về lòng hiếu thảo thời Xuân Thu gắn với Tử Lộ, học trò của Khổng Tử, với vốn từ về thời xưa, gia đình, đức tính và sự vất vả. Ngữ pháp gồm phó từ 至今, động từ 顶, bổ ngữ mức độ 得不行, phó từ 反而 và cách phân biệt 满足 với 满意.

Tên bài: (Zǐlù bēi mǐ), nghĩa là “Tử Lộ cõng gạo”. Bài nằm trong tập 上 của quyển HSK 5.

Từ mới bài 4 (35 từ)

Pinyin	Từ loại	Nghĩa
bēi	động từ	cõng, đeo (trên lưng), vác
běnlǐng	danh từ	bản lĩnh, tài năng, khả năng
bùxíng	động từ	không được; (đứng sau 得) quá mức, hết sức, không chịu nổi
cánkuì	tính từ	xấu hổ, hổ thẹn
chéngjiù	danh từ	thành tựu
chéngkěn	tính từ	thành khẩn, chân thành
cóngqián	danh từ	trước đây, ngày trước, ngày xưa
dǎting	động từ	hỏi thăm, dò hỏi
dǐng	động từ	đội (trên đầu); đương đầu, đi ngược (gió, mưa)
fǎn'ér	phó từ	trái lại, ngược lại
fú	động từ	dìu, đỡ, vịn
gǔdài	danh từ	thời cổ đại, thời xưa
guān	danh từ	quan, quan chức
hòubèi	danh từ	lưng
huá	tính từ, động từ	trơn; trượt
jiēshi	tính từ	chắc chắn, bền; rắn chắc, khoẻ mạnh
juéxīn	danh từ, động từ	quyết tâm; hạ quyết tâm
lǎoshi	tính từ	thật thà
liúchuán	động từ	lưu truyền
mǎnzú	động từ	thoả mãn, thấy đủ; đáp ứng
nóngmín	danh từ	nông dân
qínfèn	tính từ	chăm chỉ, cần cù
qùshì	động từ	qua đời, mất
réncái	danh từ	nhân tài, người tài
shíqī	danh từ	thời kỳ
shíwù	danh từ	thức ăn, thực phẩm
shuǎi	động từ	vung, quăng; hất ra
wěiqu	động từ, tính từ	làm (ai) chịu thiệt, bạc đãi; tủi thân, oan ức
wùzhì	danh từ	vật chất
xiàoshùn	động từ, tính từ	hiếu thuận với (cha mẹ); hiếu thảo
yín(zi)	danh từ	bạc
zhàn	động từ	chiếm, chiếm giữ
zhànzhēng	danh từ	chiến tranh
zhìjīn	phó từ	đến nay, cho tới bây giờ
zhǔrén	danh từ	chủ, chủ nhân; chủ nhà

Tên riêng trong bài

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
	Chǔguó	nước Sở
	Chūnqiū	thời Xuân Thu (770 đến 476 TCN)
	Kǒngzǐ	Khổng Tử (nhà tư tưởng, nhà giáo dục Trung Quốc cổ đại)
	Zǐlù	Tử Lộ (học trò của Khổng Tử)

Từ bổ sung

Các từ dưới đây có trong bài nhưng nằm ngoài danh sách từ bắt buộc của cấp này, hoặc ghép từ những chữ đã học trước đó.

Pinyin	Từ loại	Nghĩa
guójūn	danh từ	vua (của một nước)
měidé	danh từ	đức tính tốt, mỹ đức
tuányuán	động từ	đoàn tụ, sum họp
xiàojìng	động từ	hiếu kính, phụng dưỡng (bề trên)
zhèn	danh từ	thị trấn

Ngữ pháp bài 4

1. 至今: đến nay, cho tới bây giờ

Cấu trúc: Chủ ngữ + 至今 + động từ; 从 + mốc thời gian + 至今

至今 nghĩa là “từ một lúc nào đó trong quá khứ cho đến tận bây giờ”, sắc thái hơi trang trọng. Thường đứng trước động từ, hay đi với 还, 都, 仍然 để nói một tình trạng vẫn kéo dài: 至今还记得, 至今没回来.

至今 đã bao hàm “bây giờ”, nên không ghép thêm 今天 hay 现在 phía sau. Muốn nêu mốc cụ thể thì dùng 从……到今天.

Ví dụ:

Nà tiān de shì, wǒ zhìjīn dōu jìde.
Chuyện hôm ấy, đến giờ tôi vẫn nhớ.
Tā qùnián jièle wǒ de shū, zhìjīn hái méi huán.
Năm ngoái anh ấy mượn sách của tôi, đến nay vẫn chưa trả.
Dàxué bìyè yǐhòu, wǒmen zhìjīn méi jiànguo miàn.
Từ khi tốt nghiệp đại học đến nay, chúng tôi chưa gặp lại nhau.
Zhège gùshi liúchuán zhìjīn, yǐjīng yǒu liǎngqiān duō nián le.
Câu chuyện này lưu truyền đến nay đã hơn hai nghìn năm.

Lỗi hay gặp:

Dịch “cho đến hôm nay”, người học ghép 至 với 今天.

✗ 从上个月至今天，他一直很忙。

✓ 从上个月到今天，他一直很忙。 hoặc ✓ 从上个月至今，他一直很忙。

2. 顶: đội; đương đầu, bất chấp (gió, mưa, nắng)

Cấu trúc: 顶着 + 风/雨/雪/太阳 + động từ; 头上顶着 + vật

Nghĩa gốc của 顶 là dùng đỉnh đầu đỡ lấy vật gì: 头上顶着一本书.

Từ đó có nghĩa mở rộng: đi ngược, chịu đựng thời tiết khắc nghiệt để làm việc gì, hay dùng dạng 顶着 + 大风/大雨/大雪/太阳. Cách nói này nhấn mạnh sự vất vả, quyết tâm, giống tiếng Việt “đội mưa, đội nắng”.

Nhưng tiếng Việt “đội mũ” thì tiếng Trung dùng 戴, không dùng 顶.

Ví dụ:

Tā dǐngzhe dà fēng qù shàngbān.
Anh ấy đội gió lớn đi làm.
Wèile gěi māma mǎi yào, tā dǐngzhe dà yǔ pǎole chūqu.
Để mua thuốc cho mẹ, cậu ấy đội mưa to chạy ra ngoài.
Xiàtiān, nóngmín dǐngzhe tàiyáng zài dì li gànhuór.
Mùa hè, nông dân đội nắng làm việc ngoài đồng.
Xiǎoháir tóu shang dǐngzhe yī běn shū zǒulù.
Đứa bé đội một quyển sách trên đầu mà đi.

Lỗi hay gặp:

Vì tiếng Việt nói “đội mũ”, người học dùng 顶 cho mũ nón.

✗ 天冷了，你顶帽子吧。

✓ 天冷了，你戴帽子吧。

3. ……得不行: quá mức, không chịu nổi

Cấu trúc: Tính từ / động từ tâm lý + 得 + 不行

Đặt 得不行 sau tính từ hoặc động từ chỉ tâm lý, cảm giác để nói mức độ rất cao, đến mức chịu không nổi. Đây là cách nói khẩu ngữ, nghĩa như 得很, 得要命, 极了.

Ở đây 不行 không mang nghĩa phủ định. 热得不行 là “nóng không chịu nổi”, không phải “không nóng”. Cần giữ 得, bỏ 得 thì câu sai.

Ví dụ:

Jīntiān rè de bùxíng.
Hôm nay nóng không chịu nổi.
Tīngdào zhège xiāoxi, tā gāoxìng de bùxíng.
Nghe tin này, cô ấy mừng quá chừng.
Páwán shān, wǒ lèi de bùxíng.
Leo núi xong, tôi mệt rã rời.
Háizi è de bùxíng, yī huí jiā jiù zhǎo chī de.
Đứa bé đói lả, vừa về nhà đã tìm đồ ăn.

Lỗi hay gặp:

Người học bỏ mất 得 giữa tính từ và 不行.

✗ 我累不行了。

✓ 我累得不行了。

4. 反而: trái lại, ngược lại

Cấu trúc: (不但) 没/不 + A，反而 + B; Chủ ngữ + 反而 + động từ/tính từ

反而 dùng khi kết quả trái với điều lẽ ra phải xảy ra hoặc điều người ta mong đợi. Hay đi với vế trước 不但不/不但没: 吃了药，病不但没好，反而更重了.

反而 là phó từ, đứng sau chủ ngữ. Nếu hai sự việc chỉ đơn giản khác nhau (anh thích A, em thích B) mà không có gì trái với dự đoán, thì dùng 却 hoặc 但是, không dùng 反而.

Ví dụ:

Chīle yào, tā de bìng bùdàn méi hǎo, fǎn'ér gèng zhòng le.
Uống thuốc rồi, bệnh anh ấy không những không khỏi mà trái lại còn nặng hơn.
Wǒ bāngle tā, tā fǎn'ér bù gāoxìng.
Tôi giúp anh ta, vậy mà anh ta lại không vui.
Yǔ tíng le, tiānqì fǎn'ér gèng rè le.
Mưa tạnh rồi mà trời lại càng nóng hơn.
Wǒ xiǎng zǎo diǎnr dào, zuò chūzūchē fǎn'ér chídào le.
Tôi muốn đến sớm, ai ngờ đi taxi lại bị muộn.

Lỗi hay gặp:

Người học dùng 反而 cho mọi sự tương phản, kể cả khi không có gì trái với dự đoán.

✗ 哥哥喜欢运动，弟弟反而喜欢看书。

✓ 哥哥喜欢运动，弟弟却喜欢看书。

5. Phân biệt 满足 và 满意

Cấu trúc: 对 + … + 满意; 满足 + 要求/需要; (Chủ ngữ) + 很满足

满意 là hài lòng với chất lượng, kết quả của một việc cụ thể, thường nói 对……满意 hoặc 满意的 + danh từ: 对成绩很满意, 满意的回答.

满足 có hai nghĩa. Thứ nhất là thấy đủ, không đòi hỏi thêm: 有份稳定的工作他就很满足了. Thứ hai là động từ đáp ứng, mang tân ngữ 要求, 需要, 愿望: 满足客人的要求. 满意 không mang những tân ngữ này.

Ví dụ:

Wǒ duì zhè cì kǎoshì de chéngjì hěn mǎnyì.
Tôi rất hài lòng với điểm thi lần này.
Tā yǒu yī fèn wěndìng de gōngzuò jiù hěn mǎnzú le.
Có một công việc ổn định là anh ấy đã thấy đủ rồi.
Zhè jiā diàn bù néng mǎnzú kèrén de yāoqiú.
Cửa hàng này không đáp ứng được yêu cầu của khách.
Kèrén duì cài hěn mǎnyì, kěshì chúshī bìng bù mǎnzú, hái xiǎng zuò de gèng hǎo.
Khách rất hài lòng với món ăn, nhưng đầu bếp chưa thấy đủ, còn muốn nấu ngon hơn nữa.