Câu điều kiện trong tiếng Anh: công thức loại 0, 1, 2, 3 và cách dùng

Câu điều kiện gồm hai vế: vế if nêu điều kiện, vế chính nêu kết quả. Tiếng Anh chia thành bốn loại chính, chọn loại theo mức độ có thật của điều kiện: loại 0 (sự thật), loại 1 (có thể xảy ra), loại 2 (không có thật ở hiện tại), loại 3 (không có thật trong quá khứ). Ví dụ loại 1: If it rains, we will stay at home. — Nếu trời mưa, chúng ta sẽ ở nhà.

Bảng tổng hợp bốn loại

Loại	Vế if	Vế chính	Dùng khi	Ví dụ
0	hiện tại đơn	hiện tại đơn	Sự thật, quy luật, điều luôn đúng	If you heat ice, it melts.
1	hiện tại đơn	will + V	Có thể xảy ra ở hiện tại hoặc tương lai	If you study hard, you will pass.
2	quá khứ đơn (be → were)	would + V	Không có thật, tưởng tượng ở hiện tại	If I had more time, I would learn Japanese.
3	had + V3	would have + V3	Không có thật trong quá khứ, tiếc nuối	If I had left earlier, I wouldn't have missed the bus.

Loại 0: sự thật, quy luật

If + hiện tại đơn, hiện tại đơn. Kết quả luôn xảy ra khi có điều kiện, nên if có thể thay bằng when mà nghĩa gần như không đổi.

• If you mix red and blue, you get purple. — Trộn đỏ với xanh dương thì được màu tím.
• If I drink coffee at night, I can't sleep. — Hễ uống cà phê buổi tối là tôi không ngủ được.

Loại 1: có thể xảy ra

If + hiện tại đơn, will + V nguyên dạng. Vế chính có thể dùng can, may, might, should hoặc câu mệnh lệnh.

• If you're hungry, I'll make some noodles. — Nếu bạn đói, tôi sẽ nấu mì.
• If she calls, tell her I'm busy. — Nếu cô ấy gọi thì bảo tôi đang bận.
• If we hurry, we might catch the train. — Nếu nhanh lên, có khi mình kịp tàu.

Sau if không dùng will, dù nghĩa là tương lai: If it rains tomorrow, … chứ không phải If it will rain tomorrow.

unless = if… not

• You won't pass unless you study. = You won't pass if you don't study. — Không học thì không đỗ.
• unless đã mang nghĩa phủ định, nên không thêm not vào vế của nó.

Loại 2: không có thật ở hiện tại

If + quá khứ đơn, would + V nguyên dạng. Dạng quá khứ ở đây không nói về quá khứ mà đánh dấu điều không có thật. Vế chính có thể dùng could, might thay would.

• If I were rich, I would travel around the world. — Nếu tôi giàu, tôi sẽ đi du lịch khắp thế giới (thực tế không giàu).
• If he lived closer, we could meet more often. — Nếu anh ấy sống gần hơn thì bọn mình gặp nhau thường hơn được.
• What would you do if you lost your phone? — Nếu mất điện thoại thì bạn làm gì?

Với to be, văn chuẩn dùng were cho mọi ngôi. Mẫu khuyên bảo quen thuộc: If I were you, I would talk to her. — Nếu tôi là bạn, tôi sẽ nói chuyện với cô ấy. Trong văn nói thân mật, người bản xứ cũng nói If I was, nhưng khi viết và khi thi nên dùng were.

Loại 1 hay loại 2?

Câu	Người nói ngụ ý
If I have time, I'll call you.	Có thể tôi sẽ rảnh thật.
If I had time, I'd call you.	Tôi không rảnh, nên sẽ không gọi.

Loại 3: không có thật trong quá khứ

If + had + V3, would have + V3. Dùng để nói giả định ngược với chuyện đã xảy ra, thường mang ý tiếc nuối hoặc trách móc.

• If you had told me, I would have helped you. — Nếu bạn nói với tôi thì tôi đã giúp rồi (nhưng bạn không nói).
• If we hadn't taken a taxi, we would have been late. — Nếu không đi taxi thì chúng tôi đã bị muộn.
• She could have won if she had trained harder. — Cô ấy đã có thể thắng nếu tập chăm hơn.

Khi nói, would have rút gọn thành would've /ˈwʊdəv/, còn 'd có thể là had hoặc would: If I'd known, I'd have come. = If I had known, I would have come.

Câu điều kiện hỗn hợp

Khi điều kiện và kết quả thuộc hai thời điểm khác nhau, hai vế được ghép chéo:

• Quá khứ → hiện tại (had + V3, would + V): If I had taken the job, I would live in Singapore now. — Nếu hồi đó nhận việc thì giờ tôi đang sống ở Singapore.
• Hiện tại → quá khứ (quá khứ đơn, would have + V3): If she were more careful, she wouldn't have made that mistake. — Nếu cô ấy cẩn thận hơn (vốn không cẩn thận) thì đã không mắc lỗi đó.

Đảo ngữ trong câu điều kiện

Trong văn trang trọng, có thể bỏ if và đảo trợ động từ lên đầu:

• Loại 1: Should you need any help, please contact us. = If you need any help…
• Loại 2: Were I in your position, I would accept the offer. = If I were in your position…
• Loại 3: Had I known, I would have come earlier. = If I had known…

Vị trí vế if và dấu phẩy

• Vế if đứng trước thì có dấu phẩy: If it rains, I'll stay home.
• Vế if đứng sau thì thường không cần dấu phẩy: I'll stay home if it rains.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ If it will rain, I will stay home. → ✓ If it rains, I will stay home.
• ✗ If I am you, I will… → ✓ If I were you, I would… Đây là tình huống không có thật nên dùng loại 2.
• ✗ If I would have money, I would buy it. → ✓ If I had money, I would buy it. would không nằm ở vế if.
• ✗ If I knew, I would came. → ✓ If I had known, I would have come. Chuyện đã qua dùng loại 3, và sau would là V nguyên dạng hoặc have + V3.
• ✗ Unless you don't hurry, you'll be late. → ✓ Unless you hurry, you'll be late.

Nhớ nhanh

• Loại 0: If + hiện tại, hiện tại — sự thật.
• Loại 1: If + hiện tại, will + V — có thể xảy ra.
• Loại 2: If + quá khứ (were), would + V — không có thật bây giờ.
• Loại 3: If + had V3, would have V3 — không có thật trong quá khứ.
• Không đặt will hoặc would trong vế if; unless = if… not.

Câu điều kiện dùng lại gần như toàn bộ các thì đã học: xem lại thì quá khứ đơn và will và be going to nếu còn lúng túng. Toàn bộ chủ điểm có ở mục ngữ pháp tiếng Anh.