Ngữ pháp tiếng Anh

Các chủ điểm dưới đây xếp theo thứ tự nên học, phủ những gì bạn gặp trong một câu tiếng Anh thường ngày. Mỗi bài chỉ một chủ điểm, đọc khoảng ba phút, và ví dụ đều lấy từ câu thoại thật trong kho phim và video của Từ Vựng 123 chứ không phải câu bịa trong sách.

Muốn luyện phát âm thì có khu riêng: Phát âm tiếng Anh

Hiểu rồi thì luyện ở đâu

Ngữ pháp chỉ đọng lại khi bạn gặp lại nó trong câu thật. Ba chỗ dưới đây đều có phụ đề song ngữ, bấm vào từng câu là xem được nghĩa từng chữ.

Học tiếng Anh qua phim Học tiếng Anh qua bài hát Học từ vựng tiếng Anh

Ngữ pháp tiếng Anh: học theo thứ tự nào và nhớ bằng cách nào

Ngữ pháp tiếng Anh là bộ quy tắc ghép từ thành câu: chia động từ theo thời gian, sắp xếp trật tự từ, nối các mệnh đề và chọn đúng từ nhỏ như mạo từ hay giới từ. Danh sách nghe có vẻ dài, nhưng phần thật sự dùng hằng ngày thì gọn hơn nhiều so với sách giáo khoa: khoảng một chục chủ điểm đã chiếm gần hết những câu bạn nghe và nói trong đời thường.

Trang này gom các chủ điểm đó lại theo thứ tự nên học, chỉ ra chỗ người Việt hay sai nhất, và nói rõ một điều: học thuộc công thức chưa đủ để nói đúng. Điều giúp bạn nói đúng là gặp lại cùng một cấu trúc trong hàng trăm câu thật, đủ nhiều để nghe câu sai là thấy gợn.

Từ Vựng 123 không dạy ngữ pháp bằng bài giảng. Thay vào đó, nền tảng cung cấp nguồn câu thật: phim và bài hát có phụ đề song ngữ Anh - Việt hiện cùng lúc, bấm vào từ là ra nghĩa cùng chức năng ngữ pháp của nó trong câu đó, và bộ từ vựng có câu ví dụ cho mỗi từ. Đây là chỗ để bạn đối chiếu quy tắc vừa đọc với cách người bản xứ thật sự nói.

Ngữ pháp tiếng Anh gồm những phần nào

Chia thành năm nhóm thì dễ nhìn hơn là một danh sách ba mươi mục:

Động từ và thì - 12 thì, động từ khuyết thiếu (can, must, should), câu bị động. Đây là nhóm nặng nhất và cũng là nhóm quyết định người nghe có hiểu đúng thời điểm bạn đang nói tới hay không.
Danh từ và từ đi kèm: danh từ đếm được và không đếm được, số ít số nhiều, mạo từ a/an/the, lượng từ (some, any, much, many).
Câu phức - mệnh đề quan hệ (who, which, that), câu điều kiện, câu tường thuật, liên từ nối ý.
Từ loại nhỏ nhưng khó - giới từ (in, on, at, for, since), trạng từ và vị trí của nó, trật tự tính từ.
Trật tự câu: câu hỏi, câu phủ định, đảo ngữ, và thứ tự chủ ngữ, động từ, tân ngữ mà tiếng Anh giữ chặt hơn tiếng Việt nhiều.

12 thì tiếng Anh gom lại chỉ còn ba câu hỏi

Bảng 12 thì làm nhiều người sợ vì nó bày ra như mười hai thứ rời nhau cần học thuộc. Thực ra nó là tích của ba lựa chọn: mốc thời gian (quá khứ, hiện tại, tương lai), việc đó đã xong chưa (hoàn thành hay không), và việc đó có đang kéo dài không (tiếp diễn hay không). Ba câu hỏi, mỗi câu hai đến ba đáp án, ra đúng mười hai ô.

Hiểu theo cách đó thì bạn không cần nhớ mười hai công thức mà chỉ cần nhớ ba quy tắc ghép: hoàn thành thì thêm have + V3, tiếp diễn thì thêm be + V-ing, và mốc thời gian quyết định have hay had hay will have. "I have been working" chỉ là hiện tại + hoàn thành + tiếp diễn ghép lại, không phải một cấu trúc mới cần học riêng.

Trong thực tế bốn thì chiếm phần lớn lời nói hằng ngày: hiện tại đơn, quá khứ đơn, hiện tại tiếp diễn và hiện tại hoàn thành. Nếu bạn dùng chắc bốn thì này thì gần như không ai còn hiểu nhầm ý bạn. Tám thì còn lại nên để sau, học khi gặp trong câu thật chứ đừng học trước trong bảng.

Chỗ người Việt vấp nhiều nhất là hiện tại hoàn thành, vì tiếng Việt không có thì này. "I lived here for ten years" và "I have lived here for ten years" dịch sang tiếng Việt gần như một câu, nhưng câu đầu nghĩa là bạn đã dọn đi rồi, câu sau nghĩa là bạn vẫn đang ở. Đây là loại khác biệt khó học bằng công thức; bạn phải gặp nhiều lần trong ngữ cảnh mới quen.

Thứ tự nên học ngữ pháp tiếng Anh

Thứ tự dưới đây xếp theo mức độ ảnh hưởng tới việc người nghe có hiểu bạn hay không, không theo thứ tự trong sách. Một lỗi mạo từ hầu như không cản trở giao tiếp; một lỗi thì thì làm người nghe hiểu sai hẳn thời điểm.

Bắt đầu: trật tự câu cơ bản (chủ ngữ, động từ, tân ngữ), động từ to be, hiện tại đơn và cách đặt câu hỏi. Đây là bộ tối thiểu để nói được một câu hoàn chỉnh.
Tiếp theo: quá khứ đơn và tương lai với will/going to. Có ba mốc thời gian là bạn kể được một việc đã xảy ra và một dự định.
Sau đó: hiện tại tiếp diễn, hiện tại hoàn thành, và động từ khuyết thiếu (can, should, must, might). Đến đây bạn diễn đạt được các sắc thái như khả năng, lời khuyên và sự bắt buộc.
Mức trung cấp: mệnh đề quan hệ, câu điều kiện loại 1 và 2, câu bị động, danh động từ và động từ nguyên mẫu (V-ing hay to V sau mỗi động từ).
Mức nâng cao: câu điều kiện loại 3 và hỗn hợp, câu tường thuật, đảo ngữ, các cấu trúc trang trọng dùng trong bài viết học thuật và đề thi IELTS.
Học suốt hành trình chứ không có mốc kết thúc: giới từ và mạo từ. Hai nhóm này không có quy tắc nào phủ hết được, phần lớn phải nhớ theo từng cụm cố định.

Những lỗi ngữ pháp người Việt mắc nhiều nhất

Danh sách này lấy theo chỗ khác biệt giữa hai thứ tiếng, vì lỗi hay lặp lại nhất luôn nằm đúng chỗ tiếng Việt không có thứ tương ứng.

Quên chia động từ và quên -s ngôi thứ ba: "She go to school" thay vì "She goes". Tiếng Việt không chia động từ nên tay không có phản xạ thêm đuôi.
Bỏ mạo từ hoặc dùng nhầm: "I am student" thay vì "I am a student". Tiếng Việt không có a/an/the nên cả nhóm này phải xây từ đầu.
Quên số nhiều: "three book" thay vì "three books". Tiếng Việt đã có "ba" nên thấy thêm -s là thừa, nhưng tiếng Anh bắt buộc đánh dấu ở cả hai chỗ.
Dùng quá khứ đơn thay cho hiện tại hoàn thành, và ngược lại - lỗi phổ biến nhất ở người đã học vài năm.
Sai giới từ trong cụm cố định: "depend of" thay vì "depend on", "married with" thay vì "married to". Không có logic để suy ra, phải học nguyên cụm.
Dịch nguyên trật tự tiếng Việt: "I very like it" thay vì "I really like it", hay "He is very handsome boy" thay vì "a very handsome boy".
Dùng "no" thay cho "not": "I no understand" thay vì "I do not understand" - lỗi của người học bằng cách ghép từ chứ chưa quen với trợ động từ do/does/did.

Học thuộc quy tắc hay học qua câu thật

Trên thực tế bạn cần cả hai, nhưng theo thứ tự này: đọc quy tắc một lần cho biết nó tồn tại, rồi dành phần lớn thời gian gặp lại nó trong câu thật. Cách làm ngược, tức học thuộc bảng rồi mới đọc, là cách phổ biến nhất và cũng khiến nhiều người thi tốt mà nói vẫn sai.

Lý do là khi nói, ngữ pháp không chạy bằng suy luận. Bạn không có hai giây để nhớ lại công thức thì hiện tại hoàn thành; câu đúng phải bật ra vì nó nghe quen. Cảm giác quen đó đến từ số lần bạn gặp cấu trúc, không phải số lần đọc quy tắc.

Nguồn câu thật tốt nhất là thứ bạn chịu xem lại nhiều lần: phim, bài hát, video ngắn. Phụ đề song ngữ Anh - Việt hiện cùng lúc cho bạn thấy nguyên văn câu tiếng Anh bên cạnh nghĩa của nó, nên bạn nhận ra cấu trúc ngay giữa lúc xem mà không phải dừng lại tra. Khi bấm vào một từ, ngoài nghĩa bạn còn thấy phần giải thích chức năng của nó trong câu, và đó là lúc quy tắc bạn đọc hôm trước gắn được vào một câu cụ thể.

Một cách luyện rẻ mà hiệu quả: chọn một chủ điểm đang học, ví dụ hiện tại hoàn thành, rồi xem một tập phim và chỉ để ý mỗi lần nhân vật dùng nó. Sau vài chục lần, bạn sẽ tự nhận ra nó thường đi với những tình huống nào, điều mà không bảng công thức nào diễn tả được.

Có cần học hết ngữ pháp trước khi bắt đầu nói không

Không, và chờ cho đủ giỏi rồi mới nói là cách chắc chắn nhất để không bao giờ nói được. Với khoảng năm chủ điểm đầu trong lộ trình bên trên cộng vài trăm từ, bạn đã diễn đạt được phần lớn tình huống hằng ngày ở mức người nghe hiểu.

Ngữ pháp có hai vai trò khác nhau mà người học hay lẫn: một là để người khác hiểu bạn, hai là để bạn nghe ra người khác nói gì. Vai trò thứ nhất cần ít hơn nhiều so với bạn tưởng. Vai trò thứ hai mới là chỗ đáng đầu tư, vì không nắm mệnh đề quan hệ thì nghe một câu dài là mất dấu ngay từ giữa câu.

Cũng cần nói rõ về giới hạn của việc học qua phim và nhạc: chúng cho bạn phản xạ và vốn từ đời thường rất tốt, nhưng không cho ngữ pháp có hệ thống. Lời bài hát còn đảo trật tự và lược từ cho hợp vần, nên bạn không nên lấy nó làm chuẩn ngữ pháp. Cách dùng hợp lý là giữ một nguồn giải thích quy tắc có thứ tự, chẳng hạn sách hoặc chính trang này, làm khung, rồi dùng phim và nhạc để lấp đầy khung đó bằng câu thật.

Còn nếu bạn học để thi IELTS, TOEIC hay thi học kỳ thì phần ngữ pháp trang trọng và câu phức là bắt buộc, không có đường tắt. Nhưng ngay cả khi ôn thi, tỷ lệ thời gian hợp lý vẫn nghiêng về đọc và nghe tiếng Anh thật chứ không phải làm thêm bài tập chia động từ.