Động từ khuyết thiếu trong tiếng Anh: cách dùng can, could, may, might, must, should

Động từ khuyết thiếu (modal verbs) như can, could, may, might, must, should, will, would đứng trước một động từ nguyên dạng để thêm nghĩa: khả năng, xin phép, lời khuyên, bắt buộc hoặc phỏng đoán. Công thức: S + modal + V nguyên dạng. Ví dụ: You should drink more water. — Bạn nên uống nhiều nước hơn.

Ba quy tắc chung

Quy tắc	✓ Đúng	✗ Sai
Sau modal là V nguyên dạng, không to	She can swim.	She can to swim.
Không thêm -s với he/she/it	He must go.	He musts go.
Phủ định thêm not, câu hỏi đảo modal, không mượn do	I can't come. · Can you help me?	I don't can come. · Do you can help me?

Chọn modal theo điều muốn nói

Muốn nói	Modal	Ví dụ	Nghĩa
Khả năng hiện tại	can	I can speak three languages.	Tôi nói được ba thứ tiếng.
Khả năng trong quá khứ	could	I could read when I was four.	Tôi biết đọc từ năm bốn tuổi.
Xin phép	can / could / may	Can I sit here? · Could I use your phone? · May I come in?	Tôi ngồi đây được không? (may trang trọng nhất)
Nhờ vả	can / could / would	Could you close the door, please? · Would you help me?	Đóng giúp tôi cái cửa được không?
Lời khuyên	should / ought to	You should see a doctor. · You ought to apologise.	Bạn nên đi khám.
Bắt buộc	must / have to	I must finish this today. · I have to wear a uniform.	Tôi phải xong việc này hôm nay.
Cấm	mustn't / can't	You mustn't smoke here.	Không được hút thuốc ở đây.
Có thể (không chắc)	may / might / could	It might rain later.	Lát nữa có thể mưa.
Gần như chắc chắn đúng	must	You must be tired after the trip.	Đi xa về chắc bạn mệt lắm.
Chắc chắn không đúng	can't	That can't be true.	Không thể có chuyện đó.
Đề nghị, gợi ý	shall (ngôi I/we)	Shall we go?	Mình đi nhé?
Mời, mong muốn lịch sự	would	Would you like some tea?	Anh dùng trà nhé?

must, have to, mustn't, don't have to

• must: người nói tự thấy cần phải làm: I must call my mum.
• have to: bắt buộc do quy định, hoàn cảnh bên ngoài: We have to wear helmets on motorbikes.
• mustn't /ˈmʌsnt/: cấm, không được làm: You mustn't park here.
• don't have to: không bắt buộc, làm hay không cũng được: You don't have to come if you're busy.

mustn't và don't have to nghĩa khác hẳn nhau. have to không phải modal thật: nó chia theo ngôi và thì, và mượn do (She has to work. · Do you have to go? · I had to wait.). must không có dạng quá khứ, nên “đã phải” dùng had to.

Dạng quá khứ

• could: khả năng chung trong quá khứ: My grandfather could speak French.
• was/were able to, managed to: làm được một việc cụ thể trong một lần: After two hours, we were able to fix the car. (không dùng could ở câu khẳng định kiểu này). Ở câu phủ định thì couldn't dùng bình thường: I couldn't find my keys.
• had to: quá khứ của must/have to: I had to get up at 5 yesterday.

Modal + have + V3: nói về quá khứ

Cấu trúc	Nghĩa	Ví dụ
should have + V3	lẽ ra nên (mà không làm)	You should have told me.
must have + V3	chắc hẳn đã	She must have forgotten.
could have + V3	lẽ ra đã có thể	We could have won.
might / may have + V3	có lẽ đã	He might have missed the bus.
can't have + V3	không thể nào đã	They can't have left already.

Khi nói, have trong cụm này đọc nhẹ /əv/: should've /ˈʃʊdəv/, must've /ˈmʌstəv/, could've /ˈkʊdəv/. Vì nghe giống “of” nên người học hay viết nhầm thành should of.

Phát âm dạng mạnh và dạng yếu

• can trong câu khẳng định đọc nhẹ /kən/: I can swim. · can't đọc rõ /kɑːnt/ (Anh) hoặc /kænt/ (Mỹ). Nghe được âm nguyên âm mạnh thường là can't.
• should /ʃʊd/, could /kʊd/, would /wʊd/: chữ l câm.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ You should to rest. → ✓ You should rest.
• ✗ He cans play the guitar. → ✓ He can play the guitar.
• ✗ Do you can swim? → ✓ Can you swim?
• ✗ She must to go. / She musts go. → ✓ She must go.
• ✗ I must went there yesterday. → ✓ I had to go there yesterday.
• ✗ You mustn't come (khi muốn nói không cần đến) → ✓ You don't have to come.
• ✗ I should of called. → ✓ I should have called.
• ✗ I will can speak English. → ✓ I will be able to speak English. Hai modal không đứng liền nhau.

Nhớ nhanh

• Modal + V nguyên dạng: không to, không -s, không mượn do.
• can: có thể · should: nên · must: phải, chắc hẳn · might: có lẽ · can't: không thể nào.
• mustn't (cấm) ≠ don't have to (không bắt buộc).
• Quá khứ: could (khả năng chung), was able to (làm được một lần), had to (đã phải).
• should have / must have / could have + V3 để nói về chuyện đã qua.

Bài tiếp theo trong lộ trình: câu điều kiện, nơi would, could, might xuất hiện rất nhiều. Toàn bộ chủ điểm có ở mục ngữ pháp tiếng Anh.