Từ Hán Hàn là gì? 30 từ đoán nghĩa được và quy luật âm với Hán Việt

Từ Hán Hàn (한자어, hanjaeo) là từ tiếng Hàn có gốc chữ Hán, tương tự từ Hán Việt trong tiếng Việt. Ví dụ 학생 (學生) đọc haksaeng, chính là "học sinh"; 은행 (銀行) đọc eunhaeng, là "ngân hàng". Theo thống kê của Viện Quốc ngữ Quốc gia Hàn Quốc, khoảng 57% trong hơn 510.000 mục từ của Từ điển tiếng Hàn chuẩn (표준국어대사전) là từ Hán Hàn. Người Việt nhờ vốn Hán Việt có thể đoán nghĩa rất nhiều từ loại này, nhất là từ vựng ở trình độ trung và cao cấp.

Ba lớp từ trong tiếng Hàn

Lớp từ	Tiếng Hàn	Ví dụ	Hay gặp ở
Thuần Hàn	고유어	먹다 (ăn), 사랑 (tình yêu), 하늘 (bầu trời)	Đời sống hằng ngày, động từ và tính từ cơ bản
Hán Hàn	한자어	학교 (trường học), 경제 (kinh tế), 문화 (văn hoá)	Học thuật, báo chí, công việc, khái niệm trừu tượng
Ngoại lai	외래어	커피 (cà phê), 컴퓨터 (máy tính), 버스 (xe buýt)	Đồ vật, công nghệ, từ mượn tiếng Anh

Tỉ lệ 57% là tính trên mục từ trong từ điển, không phải trên lời nói hằng ngày. Ở trình độ sơ cấp, từ thuần Hàn chiếm phần lớn thời gian học; từ Hán Hàn càng lên cao càng dày, nên lợi thế của người Việt rõ nhất ở giai đoạn trung cấp trở đi.

30 từ Hán Hàn đoán được nghĩa ngay

Tiếng Hàn	Chữ Hán	Phiên âm	Âm Hán Việt	Nghĩa
학생	學生	haksaeng	học sinh	học sinh, sinh viên
대학교	大學校	daehakgyo	đại học hiệu	trường đại học
전화	電話	jeonhwa	điện thoại	điện thoại
은행	銀行	eunhaeng	ngân hàng	ngân hàng
병원	病院	byeongwon	bệnh viện	bệnh viện
도서관	圖書館	doseogwan	đồ thư quán	thư viện
지하철	地下鐵	jihacheol	địa hạ thiết	tàu điện ngầm
가족	家族	gajok	gia tộc	gia đình
시간	時間	sigan	thời gian	thời gian
문제	問題	munje	vấn đề	vấn đề; câu hỏi (bài thi)
경제	經濟	gyeongje	kinh tế	kinh tế
역사	歷史	yeoksa	lịch sử	lịch sử
문화	文化	munhwa	văn hoá	văn hoá
음악	音樂	eumak	âm nhạc	âm nhạc
동물	動物	dongmul	động vật	động vật
운동	運動	undong	vận động	thể thao, tập thể dục
준비	準備	junbi	chuẩn bị	sự chuẩn bị
생일	生日	saengil	sinh nhật	sinh nhật
교실	敎室	gyosil	giáo thất	phòng học
가수	歌手	gasu	ca thủ	ca sĩ
의사	醫師	uisa	y sư	bác sĩ
회사	會社	hoesa	hội xã	công ty
식당	食堂	sikdang	thực đường	quán ăn, nhà hàng
신문	新聞	sinmun	tân văn	báo
영화	映畫	yeonghwa	ánh hoạ	phim
친구	親舊	chingu	thân cựu	bạn
약속	約束	yaksok	ước thúc	lời hẹn
숙제	宿題	sukje	túc đề	bài tập về nhà
주소	住所	juso	trú sở	địa chỉ
안녕	安寧	annyeong	an ninh	bình an (trong câu chào 안녕하세요)

Nửa trên bảng nghĩa gần như trùng tiếng Việt. Nửa dưới thì âm Hán Việt chỉ gợi ý nghĩa (ca thủ → ca sĩ, trú sở → địa chỉ), cần kiểm lại nghĩa thật một lần.

Quy luật âm cuối giữa Hán Việt và Hán Hàn

Âm cuối là phần tương ứng đều đặn nhất giữa hai ngôn ngữ, vì cả hai cùng giữ lại âm cuối của tiếng Hán cổ:

Âm cuối Hán Việt	Âm cuối Hán Hàn	Ví dụ
-m	ㅁ	tam 삼, âm 음, tâm 심, nam 남
-n	ㄴ	sơn 산, nhân 인, văn 문, tân 신
-ng, -nh	ㅇ	đông 동, công 공, sinh 생, minh 명
-p	ㅂ	thập 십, nhập 입, pháp 법, hợp 합
-t	ㄹ	nhất 일, thất 칠, bát 팔, phát 발, vật 물, xuất 출
-c, -ch	ㄱ	học 학, quốc 국, bách 백, sách 책
(không có âm cuối)	(không có batchim)	gia 가, sư 사, đề 제, thủ 수

Dòng đáng nhớ nhất là -t trong Hán Việt ứng với ㄹ trong Hán Hàn: nhất 일, nguyệt 월, thiết 철. Nhờ bảng này, gặp một âm tiết Hán Hàn có thể loại trừ bớt các chữ Hán Việt không khớp âm cuối.

Phụ âm đầu và nguyên âm thì tương ứng kém đều hơn nhiều, và nhiều âm Hán Việt dồn vào cùng một âm tiết tiếng Hàn: 화 có thể là hoá (化), hoả (火), hoa (花) hoặc hoạ (畫); 가 có thể là gia (家), ca (歌) hoặc giá (價). Vì vậy quy luật chỉ nên dùng để đoán nghĩa từ tiếng Hàn sang tiếng Việt, trong ngữ cảnh của cả từ, không nên dùng để đoán cách đọc từ tiếng Việt sang tiếng Hàn.

Một âm tiết mở ra cả nhóm từ

Mỗi âm tiết Hán Hàn thường ứng với một nghĩa cố định, nên học một âm tiết là nhận ra được nhiều từ:

Âm tiết	Hán Việt	Các từ chứa nó
학 (學)	học	학생 (học sinh), 학교 (trường học), 과학 (khoa học), 문학 (văn học), 입학 (nhập học), 방학 (nghỉ hè, nghỉ đông; "phóng học")
회 (會)	hội	회사 (công ty), 사회 (xã hội), 회의 (cuộc họp; "hội nghị"), 기회 (cơ hội), 대회 (cuộc thi, đại hội)
원 (院)	viện	병원 (bệnh viện), 학원 (trung tâm dạy thêm; "học viện"), 법원 (toà án; "pháp viện")
원 (員)	viên	회사원 (nhân viên công ty), 공무원 (công chức; "công vụ viên"), 직원 (nhân viên; "chức viên")
생 (生)	sinh	학생 (học sinh), 생일 (sinh nhật), 선생님 (thầy cô; "tiên sinh"), 생활 (sinh hoạt, cuộc sống)

Dòng 원 cho thấy một điểm cần cẩn thận: nhiều chữ Hán khác nhau đọc giống nhau trong tiếng Hàn (院 viện và 員 viên đều là 원), vì tiếng Hàn có ít âm tiết hơn tiếng Việt. Ngữ cảnh của từ ghép giúp phân biệt.

Từ Hán Hàn nghĩa khác tiếng Việt

Tiếng Hàn	Âm Hán Việt	Nghĩa trong tiếng Hàn
공부	công phu	việc học, học bài
사진	tả chân	bức ảnh
환경	hoàn cảnh	môi trường
학원	học viện	trung tâm dạy thêm, lò luyện
애인	ái nhân	người yêu
방학	phóng học	kỳ nghỉ hè, nghỉ đông của học sinh
인간	nhân gian	con người
대리	đại lý	chức danh trong công ty, cấp quản lý thấp nhất ngay trên nhân viên

Nguyên tắc dùng: đoán nghĩa bằng âm Hán Việt, rồi kiểm lại bằng câu ví dụ trước khi tự dùng từ đó.

Từ Hán Hàn và động từ 하다

Rất nhiều danh từ Hán Hàn thêm 하다 thành động từ hoặc tính từ: 준비 (chuẩn bị) → 준비하다, 운동 → 운동하다, 행복 (hạnh phúc) → 행복하다 (hạnh phúc). Học một danh từ Hán Hàn vì thế thường là học luôn được một động từ; xem bài động từ 하다.

Cách tận dụng từ Hán Hàn khi học

1. Mỗi từ mới, hỏi xem nó có gốc Hán không. Từ điển Hàn thường ghi chữ Hán bên cạnh mục từ; đọc âm Hán Việt của từng chữ.
2. Ghi chép theo âm tiết thay vì theo từ rời: một trang cho 학 (học), một trang cho 회 (hội).
3. Không cần học viết chữ Hán. Tiếng Hàn hiện đại viết bằng Hangeul; chỉ cần biết âm Hán Việt tương ứng.
4. Đừng bỏ qua từ thuần Hàn. Động từ, tính từ cơ bản như 먹다, 가다, 예쁘다 không có gốc Hán và vẫn phải học như từ mới.

Những từ Hán Hàn thông dụng nhất đã có trong danh sách 100 từ tiếng Hàn cơ bản; số đếm Hán Hàn (일, 이, 삼…) ở bài số đếm tiếng Hàn.