Động từ 하다 trong tiếng Hàn: cách chia và cách dùng

Động từ 하다 (hada) nghĩa gốc là "làm", và có hai cách dùng chính: đứng một mình (숙제를 해요, làm bài tập) và ghép sau danh từ để tạo động từ, tính từ mới (공부 việc học → 공부하다 học; 행복 hạnh phúc → 행복하다 hạnh phúc). Khi chia, 하다 không theo quy tắc 아요/어요 thông thường mà thành 해요 (hiện tại), 했어요 (quá khứ), 합니다 (trang trọng).

Bảng chia động từ 하다

Dạng	하다	Ví dụ với 공부하다 (học)	Nghĩa
Nguyên thể (từ điển)	하다	공부하다	học
Hiện tại, lịch sự	해요	공부해요	(tôi) học
Hiện tại, trang trọng	합니다	공부합니다	(tôi) học
Hiện tại, thân mật	해	공부해	học
Quá khứ, lịch sự	했어요	공부했어요	đã học
Quá khứ, trang trọng	했습니다	공부했습니다	đã học
Tương lai, dự định	할 거예요	공부할 거예요	sẽ học
Đang làm	하고 있어요	공부하고 있어요	đang học
Muốn	하고 싶어요	공부하고 싶어요	muốn học
Đề nghị lịch sự	하세요	공부하세요	hãy học đi
Rủ	합시다 / 해요	같이 공부해요	cùng học nhé
Nối "và"	하고	공부하고 자요	học rồi ngủ
Nối "vì, nên"	해서	공부해서 피곤해요	học nên mệt
Điều kiện "nếu"	하면	공부하면 알아요	học thì biết

Lý do có dạng 해: về lịch sử, 하다 kết hợp với đuôi 여 thành 하여, rồi rút gọn thành 해. Dạng 하여 vẫn còn trong văn viết trang trọng (하여, 하였다), nhưng khi nói chỉ dùng 해. Quy tắc chia 아요/어요 của các động từ khác ở bài đuôi 아요/어요, quá khứ ở bài 았어요/었어요.

Cách 1: 하다 đứng một mình, nghĩa "làm"

하다 nhận tân ngữ bằng 을/를. Tiếng Việt thường dùng động từ riêng cho những việc này, tiếng Hàn chỉ cần 하다:

• 숙제를 해요. Làm bài tập.
• 요리를 해요. Nấu ăn.
• 게임을 해요. Chơi game.
• 이야기를 해요. Nói chuyện.
• 뭐 해요? Đang làm gì thế?

Câu 뭐 해요? là một trong những câu hỏi dùng nhiều nhất trong hội thoại hằng ngày.

Cách 2: danh từ + 하다 thành động từ

Danh từ	Nghĩa	Động từ	Nghĩa
공부	việc học	공부하다	học
일	công việc	일하다	làm việc
운동	thể thao	운동하다	tập thể dục
전화	điện thoại	전화하다	gọi điện
여행	du lịch	여행하다	đi du lịch
준비	chuẩn bị	준비하다	chuẩn bị
시작	sự bắt đầu	시작하다	bắt đầu
사랑	tình yêu	사랑하다	yêu
생각	suy nghĩ	생각하다	nghĩ
청소	việc dọn dẹp	청소하다	dọn dẹp
요리	món ăn, nấu nướng	요리하다	nấu ăn
결혼	hôn nhân	결혼하다	kết hôn

Phần lớn danh từ ghép được với 하다 là từ Hán Hàn (공부, 운동, 준비, 결혼), nên người Việt thường đoán được nghĩa từ âm Hán Việt: 결혼 là "kết hôn", 준비 là "chuẩn bị". Xem bài từ Hán Hàn.

Cách 3: danh từ + 하다 thành tính từ

Tính từ	Nghĩa	Dạng 해요
행복하다	hạnh phúc	행복해요
피곤하다	mệt	피곤해요
조용하다	yên tĩnh	조용해요
깨끗하다	sạch sẽ	깨끗해요
따뜻하다	ấm áp	따뜻해요
친절하다	tử tế, thân thiện	친절해요
유명하다	nổi tiếng	유명해요
필요하다	cần	필요해요

Đặt 안 và 못 ở đâu

Đây là lỗi người mới hay mắc nhất với 하다.

Loại từ	Đúng	Sai
Động từ danh từ + 하다	공부 안 해요 (không học)	안 공부해요
Động từ danh từ + 하다	운동 못 해요 (không tập được)	못 운동해요
Tính từ + 하다	안 피곤해요 (không mệt)	피곤 안 해요

Với động từ dạng danh từ + 하다, 안 / 못 chen vào giữa danh từ và 하다. Với tính từ, 안 đứng trước cả từ. Cách phủ định an toàn cho mọi trường hợp là dùng đuôi 지 않다: 공부하지 않아요, 피곤하지 않아요. So sánh đầy đủ ở bài phủ định 안, 못, 지 않다.

Tách danh từ khỏi 하다

Với động từ, có thể tách danh từ ra và thêm 을/를 mà nghĩa gần như không đổi:

• 공부해요. Tôi học.
• 공부를 해요. Tôi học (nhấn vào việc học).
• 공부를 열심히 해요. Tôi học chăm chỉ.

Khi đã có một tân ngữ khác thì không tách nữa: 한국어를 공부해요 (học tiếng Hàn), không nói 한국어를 공부를 해요.

Cấu trúc ngữ pháp dùng 하다

Cấu trúc	Nghĩa	Ví dụ
-아/어야 하다	phải	가야 해요. Tôi phải đi.
-(으)려고 하다	định	내일 쉬려고 해요. Mai tôi định nghỉ.
-기로 하다	quyết định, hẹn	같이 가기로 했어요. Chúng tôi đã hẹn đi cùng.
-게 하다	làm cho, bắt	웃게 해요. Làm (ai đó) cười.
좋아하다 / 싫어하다	thích / ghét (từ tính từ 좋다, 싫다)	커피를 좋아해요. Tôi thích cà phê.

Cấu trúc "phải làm" có bài riêng: 아야 해요 / 어야 해요.

되다 và 시키다: hai từ cùng họ

Nhiều danh từ ghép với 하다 cũng ghép được với 되다 và 시키다:

Hậu tố	Ý nghĩa	Ví dụ
하다	chủ động làm	시작하다: bắt đầu (việc gì)
되다	tự xảy ra, được làm	시작되다: (việc gì) được bắt đầu, bắt đầu diễn ra
시키다	bắt, cho người khác làm	공부시키다: bắt học, cho đi học

Ví dụ: 수업을 시작해요 (Tôi bắt đầu giờ học) và 수업이 시작돼요 (Giờ học bắt đầu). Lưu ý tân ngữ 을/를 đi với 하다, chủ ngữ 이/가 đi với 되다.

Cách luyện 하다

1. Thuộc cột "하다" trong bảng chia: chỉ khoảng 14 dạng, dùng cho mọi từ có đuôi 하다.
2. Mỗi danh từ Hán Hàn mới, thử ghép 하다 và tra xem có tồn tại không.
3. Tự nói câu về một ngày của mình bằng các động từ 하다: 아침에 운동했어요. 회사에서 일했어요. 저녁에 요리했어요.