Luyện nghe tiếng Trung: nguồn nghe theo từng trình độ và cách nghe để tiến bộ
Nội dung bài viết
Luyện nghe tiếng Trung hiệu quả cần hai thứ: tài liệu vừa sức (nghe lần đầu hiểu khoảng bảy, tám phần mười) có kèm lời thoại để đối chiếu, và cách nghe chủ động như chép chính tả, nghe rồi nói đuổi, thay vì bật nền. Người mới học nghe file bài khoá của chính giáo trình và phần nghe đề mẫu HSK; lên trung cấp nghe podcast soạn cho người học như Learning Chinese through Stories, TeaTime Chinese, Chillchat; khá hơn thì chuyển sang video, phim có phụ đề tiếng Trung.
Nguồn luyện nghe tiếng Trung theo trình độ
| Trình độ | Nghe gì | Lấy ở đâu |
|---|---|---|
| Mới học pinyin | File nghe bài khoá và phần phát âm của giáo trình đang học | Mục tài nguyên trên trang nhà xuất bản của giáo trình |
| HSK 1 tới 2 | Phần nghe đề mẫu HSK cấp 1, 2, có lời thoại và đáp án | chinesetest.cn |
| HSK 2 tới 4 | Bài đọc có audio chia theo cấp của Du Chinese; đề mẫu cấp 3, 4 | App và web Du Chinese; chinesetest.cn |
| HSK 3 tới 5 | Podcast Learning Chinese through Stories: truyện ngắn chia theo trình độ, mỗi truyện có tập đọc truyện và tập giảng lại (Walkthrough) | Các nền tảng podcast |
| HSK 4 tới 5 | Podcast Chillchat: có tập giảng từng điểm ngữ pháp, từ vựng và tập nói toàn tiếng Trung | Các nền tảng podcast |
| HSK 4 tới 6 | Podcast TeaTime Chinese (茶歇中文): nói toàn tiếng Trung về văn hoá, lịch sử, đời sống | Các nền tảng podcast |
| HSK 5 trở lên | Kênh Mandarin Corner: hội thoại, phỏng vấn đời thường có phụ đề; podcast 聊聊东西 Talk to Me in Chinese, tự giới thiệu là dành cho người trung cao cấp | YouTube; các nền tảng podcast |
| HSK 6 trở lên | Tin tức, phỏng vấn, phim truyền hình có phụ đề tiếng Trung | Nguồn dành cho người bản xứ |
File nghe của giáo trình là nguồn hay bị bỏ phí nhất: nó đọc đúng những từ vừa học, tốc độ vừa phải và khớp trình độ hơn mọi nguồn khác. Tiêu chí chọn nguồn ngoài chỉ có một: phải có lời thoại hoặc phụ đề để đối chiếu, vì nghe mà không có chỗ so thì không biết mình sai ở đâu.
Nhạc cũng dùng được để luyện nghe khi có lời kèm pinyin, cách làm nằm ở bài học tiếng Trung qua bài hát bằng 4 lượt nghe.
Người mới: luyện tai phân biệt âm trước
Người Việt mới học thường nghe nhầm ở các cặp bật hơi, uốn lưỡi và thanh điệu. Tra từng từ dưới đây trong từ điển có phát âm, nghe hai từ liền nhau tới khi phân biệt được, rồi nhờ người khác đọc ngẫu nhiên một trong hai để tự kiểm tra.
| Cặp dễ nhầm | Từ 1 | Từ 2 |
|---|---|---|
| Thanh 3 và thanh 4 | mǎi (mua) | mài (bán) |
| Thanh 1 và thanh 2 | tāng (canh) | táng (đường) |
| s và sh, thanh 4 và thanh 2 | sì (bốn) | shí (mười) |
| j và q (bật hơi) | jī (gà) | qī (bảy) |
| zh và ch (bật hơi) | zhī (biết) | chī (ăn) |
| d và t (bật hơi) | dù (bụng) | tù (thỏ) |
| ü và u | lǜ (xanh lá) | lù (đường đi) |
Mua và bán chỉ khác nhau ở thanh điệu: nghe nhầm với là hiểu ngược nghĩa cả câu. Luật đọc các âm này nằm ở bài bảng pinyin đầy đủ.
Ba cách luyện nghe chủ động
- Chép chính tả. Nghe một câu, viết lại bằng chữ Hán hoặc pinyin, rồi mở lời thoại ra so. Số chữ sai là số đo tiến bộ, giảm dần theo tuần. Cách làm chi tiết nằm ở bài chép chính tả tiếng Trung bằng lời bài hát.
- Nghe rồi nói đuổi (shadowing). Nghe và nói theo, chậm hơn khoảng nửa câu, không dừng băng. Cách này chữa đúng bệnh nghe kịp từng từ mà không kịp cả câu, và luyện luôn thanh điệu khi nói.
- Nghe rồi thuật lại. Nghe một đoạn khoảng 30 giây, ghi âm mình kể lại bằng lời của mình. Đây cũng là dạng bài của kỳ thi nói, xem bài HSKK là gì.
Nghe thụ động trong lúc làm việc khác giúp quen ngữ điệu nhưng không tăng vốn từ và không đo được, nên chỉ dùng thêm chứ không thay ba cách trên.
Lịch nghe 15 phút mỗi ngày
- 5 phút: nghe lại bài khoá hoặc đoạn podcast đang học, không nhìn chữ.
- 5 phút: chép chính tả một đoạn ngắn của chính đoạn đó, rồi so với lời thoại.
- 5 phút: nói đuổi đúng đoạn vừa chép.
Cả ba bước dùng chung một đoạn nên không mất công tìm tài liệu mới mỗi ngày; tới bước thứ ba đã hiểu nội dung nên tập trung được vào nhịp và thanh điệu. Nghe đều mỗi ngày một ít dễ duy trì hơn dồn vài tiếng vào cuối tuần.
Khi nào chuyển sang nguồn khó hơn
Mỗi tuần lấy một đoạn chưa nghe bao giờ ở cấp đang dùng, nghe đúng một lần, viết ra những gì nghe được rồi so với lời thoại. Hiểu được khoảng tám phần mười nội dung và chép chính tả sai dưới một phần mười số chữ thì chuyển lên nguồn ở dòng tiếp theo trong bảng.
Vì sao nghe được từng từ mà không hiểu cả câu
Thứ nhất, tiếng Trung nói liền, người nghe phải tự cắt chuỗi âm thành từ; cắt sai chỗ thì mất nghĩa dù nghe đúng từng âm. Thứ hai, thanh điệu đổi khi nói: hai thanh 3 đứng liền thì thanh trước đọc thành thanh 2, nên viết nǐ hǎo nhưng nghe ra ní hǎo. Thứ ba, vốn từ: một câu có hai, ba từ lạ thì phần còn lại cũng khó theo.
Bốn nguyên nhân nghe không kịp và cách chữa từng nguyên nhân nằm ở bài nghe tiếng Trung không kịp. Cách giữ nhịp học đều sau vài tuần nằm ở bài giữ nhịp học tiếng Trung.
