Cách học tiếng Trung qua bài hát: chọn bài, nghe 4 lượt và xử lý khi nghe không hiểu
Nội dung bài viết
Học tiếng Trung qua bài hát hiệu quả khi bạn dùng nhạc để gặp lại từ vựng, quen mặt chữ và luyện tai bắt chữ, không dùng nó để học thanh điệu. Cách làm gọn nhất: chọn một bài hát chậm, câu ngắn, hát bằng tiếng phổ thông; nghe bốn lượt, mỗi lượt làm đúng một việc; mỗi bài chỉ giữ lại khoảng 5 từ; vài ngày sau quay lại chính bài đó. Một bài mất khoảng 20 phút.
Bài hát dạy được gì, không dạy được gì
| Học tốt qua bài hát | Không nên trông vào bài hát |
|---|---|
| Hư từ và khung câu như , , , , , gặp lại rất nhiều lần | Thanh điệu: khi hát, giai điệu quyết định cao độ của chữ |
| Nhận mặt chữ Hán trong ngữ cảnh | Từ vựng đời thường: mua bán, ăn uống, đi lại hiếm khi có trong lời nhạc |
| Tai quen tách một dải âm thành từng cụm từ | Tốc độ và cách nói tự nhiên của hội thoại |
| Giữ hứng thú học mỗi ngày | Ngữ pháp có hệ thống |
Vì vậy nhạc nên đi cùng một nguồn học chính, không thay nó. Nguồn nghe theo từng cấp có ở luyện nghe tiếng Trung.
Bước 1: chọn bài đúng
Chọn sai bài là lý do phổ biến nhất khiến người học bỏ cuộc. Đo trên phụ đề MV của 106 bài nhạc Hoa phổ biến, khác biệt giữa các bài rất lớn:
- Tốc độ lời từ 3,6 đến 18,5 câu mỗi phút. Chỉ 21 bài dưới 6 câu mỗi phút, mốc dễ theo cho người mới.
- Độ dài câu từ 6,2 chữ () đến gần 15 chữ mỗi câu (, ). Câu dài thì dù hát chậm vẫn khó giữ trong đầu.
- Bộ chữ: 88 bài có phụ đề phồn thể, chỉ 18 bài giản thể.
- Ngôn ngữ: vài bài quen thuộc hát bằng tiếng Quảng Đông () hoặc tiếng Mân Nam (, ), không dùng để học tiếng phổ thông.
Sáu bài hợp để bắt đầu:
| Bài | Ca sĩ | Câu/phút | Chữ/câu | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Níngxià | Lương Tĩnh Như | 5,2 | 7,8 | Vừa chậm vừa câu ngắn |
| Dàyú | Chu Thâm | 4,6 | 9,8 | Phụ đề giản thể |
| Yuèliang dàibiǎo wǒ de xīn | Đặng Lệ Quân | 7,5 | 7,4 | Lặp lại nhiều |
| Wéiyī | Accusefive | 6,4 | 6,9 | Câu rất ngắn |
| Zhīzú | Mayday | 6,6 | 10,4 | Khuôn câu lặp |
| Hòulái | Lưu Nhược Anh | 6,7 | 10,5 | Hát rõ chữ |
Danh sách dài hơn, xếp từ dễ đến khó, có ở bài bài hát tiếng Trung dễ học cho người mới.
Bước 2: nghe bốn lượt, mỗi lượt một việc
Lượt 1: nghe trần, không nhìn lời (4 phút)
Nghe hết bài, không tra, không dừng. Chỉ ghi lại những chữ bạn bắt được, dù là một từ quen hay một chỗ ngắt câu. Đây là mốc để lượt 4 so sánh. Không có mốc này, bạn sẽ không thấy mình tiến bộ và dễ bỏ giữa chừng.
Lượt 2: bám chữ Hán và pinyin, chưa tra nghĩa (6 phút)
Mở lời có chữ Hán và pinyin, nghe lại từ đầu, mắt theo dòng đang hát. Câu nào nghe không khớp với chữ thì lùi lại nghe đúng câu đó; trên YouTube, phím mũi tên trái lùi 5 giây, phím K dừng và phát. Việc của lượt này là gắn âm bạn vừa nghe với mặt chữ, chưa cần hiểu nghĩa. Nếu tra nghĩa cả bài trước rồi mới nghe, bạn sẽ đọc hiểu được bài nhưng tai không tiến bộ.
Lượt 3: tra nghĩa và chỉ giữ 5 từ (7 phút)
Giờ mới tra. Một bài trung bình có khoảng 96 từ khác nhau, nhưng mỗi từ chỉ lặp khoảng 2,6 lần trong bài. Lưu 30 từ thì phần lớn sẽ quên vì không đủ lần gặp lại. Chọn 5 từ theo thứ tự:
- Từ lặp nhiều lần trong bài.
- Từ dùng được ngoài bài hát, như (tūrán, bỗng nhiên), (xiāngxìn, tin), (líkāi, rời đi).
- Từ nằm trong danh sách 100 từ hay gặp nhất trong lời nhạc Hoa, vì bạn sẽ gặp lại chúng ở bài khác.
Với mỗi từ đã chọn, nghe cách đọc bằng giọng nói trong từ điển và đọc theo. Đây là chỗ học thanh điệu, không phải lúc hát theo. Chọn từ điển có âm thanh theo bài từ điển tiếng Trung nên dùng.
Lượt 4: tắt lời, nghe và viết lại (3 phút)
Tắt lời, nghe lại cả bài và đếm số chữ bắt được so với lượt 1. Chọn 2 đến 3 câu có từ vừa học, dừng sau mỗi câu và viết lại bằng chữ Hán hoặc pinyin. Chỗ viết sai chính là chỗ tai bạn còn hụt. Cách làm kỹ hơn có ở bài chép chính tả tiếng Trung bằng lời bài hát.
| Lượt | Việc | Thời gian |
|---|---|---|
| 1 | Nghe trần, ghi chữ bắt được | 4 phút |
| 2 | Bám chữ Hán và pinyin, lùi lại câu khó | 6 phút |
| 3 | Tra nghĩa, giữ 5 từ, nghe cách đọc bằng giọng nói | 7 phút |
| 4 | Tắt lời, nghe lại, viết 2–3 câu | 3 phút |
| Tổng | khoảng 20 phút cho 5 từ |
Bước 3: quay lại bài cũ
Hôm sau nghe lại bài đó một lượt không lời và đọc to 5 từ đã chọn. Khoảng một tuần sau, nghe lại lần nữa và làm lại lượt 4. Mỗi ngày một bài mới cộng một lần ôn bài cũ là nhịp dễ giữ; sau một tháng bạn có khoảng 150 từ và tai quen với hơn chục giọng ca khác nhau.
Hát theo thì cứ hát, nhưng bám pinyin, không bám phiên âm kiểu Việt ("ủa ai nỉ"). Lý do ở bài phiên âm lời bài hát tiếng Trung.
Nghe nhạc Hoa không hiểu gì: 6 nguyên nhân và cách chữa
Đọc lời thì hiểu mà nghe thì không bắt được chữ nào là cảm giác rất phổ biến. Phần lớn nguyên nhân nằm ở bài hát bạn chọn chứ không ở trình độ:
| Bạn thấy | Nguyên nhân thường gặp | Cách chữa |
|---|---|---|
| Chữ trôi qua trước khi kịp đọc | Bài quá nhanh: của Châu Kiệt Luân tới 18,5 câu mỗi phút | Chọn bài dưới 6 câu/phút, hoặc dừng sau từng câu |
| Nghe tới cuối câu thì quên đầu câu | Câu quá dài: chậm nhưng mỗi câu gần 15 chữ | Chọn bài dưới 8 chữ mỗi câu như , |
| Nhìn chữ thấy lạ dù đã học từ đó | Lời viết phồn thể: thay vì , thay vì | Học 25 cặp chữ hay gặp, xem nhạc Hoa phồn thể hay giản thể |
| Tra từ liên tục mà vẫn không hiểu câu | Lời văn chương, cổ phong: mở đầu bằng | Để dành những bài này, bắt đầu bằng bài lời đời thường |
| Nghe ra âm nhưng hiểu nhầm sang từ khác | Giai điệu che mất thanh điệu, manh mối phân biệt từ bị lấy đi | Dựa vào ngữ cảnh; luyện nghe hiểu bằng giọng nói, xem nhạc Hoa và thanh điệu |
| Có pinyin mà vẫn không khớp tiếng hát | Bài hát bằng tiếng Quảng Đông hoặc tiếng Mân Nam | Kiểm ngôn ngữ của bài trước khi học |
Một điều nên nhớ: người Trung Quốc nghe một bài lạ cũng không bắt được hết lời nếu không nhìn phụ đề, vì thế MV nhạc Hoa gần như luôn có chữ chạy trên màn hình. Nghe nhạc không ra chữ không phải thước đo trình độ nghe của bạn. Nếu nghe hội thoại cũng không kịp, đọc nghe tiếng Trung không kịp: 4 nguyên nhân và cách chữa.
Ba thói quen làm mất tác dụng
- Lấy giọng ca sĩ làm mẫu phát âm. Thanh 4 vẫn bị kéo lên nếu nốt nhạc đi lên. Học từ xong phải nghe lại bằng giọng nói.
- Học cả bài một lúc. Tra hết 100 từ của một bài mất cả buổi tối và hôm sau còn lại rất ít. Năm từ mỗi bài là đủ.
- Bật nhạc làm nền rồi tính là giờ học. Nghe nền giúp quen âm nhưng hầu như không đưa từ mới nào vào đầu. Tách riêng hai việc: 20 phút học có chủ đích, còn nghe nền bao lâu cũng được.
Muốn chọn bài theo tâm trạng hoặc theo ca sĩ, xem nhạc Hoa buồn, nhạc Châu Kiệt Luân và nhạc Mayday.
