Thì hiện tại hoàn thành trong tiếng Anh: công thức, cách dùng, dấu hiệu và lỗi hay gặp

Thì hiện tại hoàn thành nối quá khứ với hiện tại: việc đã xảy ra nhưng không nêu thời điểm, hoặc bắt đầu trong quá khứ và vẫn kéo dài tới bây giờ. Công thức: S + have/has + V3 (quá khứ phân từ). Ví dụ: I have lived in Hanoi for ten years. — Tôi sống ở Hà Nội được mười năm rồi (và vẫn đang sống ở đây).

So với I lived in Hanoi for ten years. (quá khứ đơn): tôi từng sống ở Hà Nội mười năm, giờ không còn ở đó. Tiếng Việt dịch hai câu gần như giống nhau, nhưng tiếng Anh nói hai chuyện khác hẳn.

Công thức

Thể	I, you, we, they	he, she, it
Khẳng định	I have finished. · I've finished.	She has finished. · She's finished.
Phủ định	I haven't finished.	She hasn't finished.
Câu hỏi	Have you finished?	Has she finished?
Trả lời ngắn	Yes, I have. / No, I haven't.	Yes, she has. / No, she hasn't.

Khi nói, have/has gần như luôn rút gọn: I've /aɪv/, you've /juːv/, he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Chữ she's có thể là she is hoặc she has: nếu phía sau là V3 (she's gone) thì đó là has.

Động từ V3 hay gặp

Động từ có quy tắc thì V3 giống dạng quá khứ (-ed): worked, played, studied. Động từ bất quy tắc phải học cột thứ ba:

Nguyên dạng	V3	Phiên âm V3	Nghĩa
be	been	/biːn/	thì, là, ở
do	done	/dʌn/	làm
go	gone	/ɡɒn/	đi
see	seen	/siːn/	thấy
eat	eaten	/ˈiːtn/	ăn
write	written	/ˈrɪtn/	viết
take	taken	/ˈteɪkən/	lấy, cầm
give	given	/ˈɡɪvn/	cho, đưa
know	known	/nəʊn/	biết
have	had	/hæd/	có
make	made	/meɪd/	làm ra
buy	bought	/bɔːt/	mua
lose	lost	/lɒst/	mất, đánh mất
meet	met	/met/	gặp
forget	forgotten	/fəˈɡɒtn/	quên

Bốn trường hợp dùng

Trường hợp	Ví dụ	Nghĩa
Trải nghiệm trong đời, không nói khi nào	I've been to Japan twice.	Tôi đã đến Nhật hai lần.
Bắt đầu trong quá khứ, còn kéo dài tới giờ	She has worked here since 2020.	Cô ấy làm ở đây từ năm 2020 (tới nay).
Việc vừa xong, kết quả còn thấy	I've just finished my homework.	Tôi vừa làm xong bài tập.
Việc trong quá khứ để lại kết quả lúc này	I've lost my keys.	Tôi làm mất chìa khoá rồi (giờ không vào nhà được).

Điểm chung: người nói quan tâm tới hiện tại, không quan tâm việc xảy ra lúc nào.

Dấu hiệu nhận biết và vị trí trong câu

Từ	Nghĩa	Vị trí và ví dụ
for	trong khoảng	+ khoảng thời gian: for two years, for a long time
since	từ khi	+ mốc bắt đầu: since 2020, since I was a child
just	vừa mới	giữa have và V3: He has just left.
already	đã… rồi	giữa have và V3: I've already eaten.
yet	chưa / đã… chưa	cuối câu phủ định, câu hỏi: I haven't decided yet. · Have you finished yet?
ever	đã từng bao giờ	câu hỏi: Have you ever tried pho?
never	chưa bao giờ	I've never seen snow.
so far, recently, lately	cho tới nay, gần đây	We've had three tests so far.

Câu hỏi thời gian kéo dài dùng How long: How long have you known her? — Bạn quen cô ấy bao lâu rồi?

been to hay gone to?

• She has been to Paris. — Cô ấy đã từng đến Paris (và đã về).
• She has gone to Paris. — Cô ấy đã đi Paris (giờ đang ở đó hoặc đang trên đường, chưa về).

Phân biệt với thì quá khứ đơn

Hiện tại hoàn thành	Quá khứ đơn
Không nêu thời điểm: I've seen this film.	Có thời điểm đã qua: I saw this film last week.
Khoảng thời gian chưa kết thúc: I've drunk three coffees today.	Khoảng thời gian đã kết thúc: I drank three coffees yesterday.
Còn tiếp diễn: He has taught here for five years.	Đã chấm dứt: He taught here for five years.
Mở đầu tin tức, thông báo: I've passed the exam!	Kể chi tiết sau đó: I got 8.5 in the speaking test.

Quy tắc dễ nhớ nhất: câu có yesterday, last week, in 2020, two days ago, when… thì dùng quá khứ đơn. Trong tiếng Anh Mỹ thân mật, người ta đôi khi dùng quá khứ đơn với just, already, yet (Did you eat yet?); khi viết và khi thi nên dùng hiện tại hoàn thành. Ôn lại dạng quá khứ ở bài thì quá khứ đơn.

Muốn nhấn mạnh việc diễn ra liên tục tới giờ, tiếng Anh có thêm dạng have/has been + V-ing: I've been waiting for an hour. — Tôi chờ cả tiếng rồi.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ I have seen him yesterday. → ✓ I saw him yesterday. Có mốc thời gian đã qua thì không dùng hiện tại hoàn thành.
• ✗ I live here since 2019. → ✓ I've lived here since 2019. Tiếng Việt dùng “sống ở đây từ 2019”, tiếng Anh cần have + V3.
• ✗ She has went home. → ✓ She has gone home. Dùng V3, không dùng V2.
• ✗ He have finished. → ✓ He has finished.
• ✗ I've worked here since three years. → ✓ I've worked here for three years. Khoảng thời gian đi với for.
• ✗ Have you finished already? dùng khi hỏi bình thường → ✓ Have you finished yet? (already trong câu hỏi mang ý ngạc nhiên: xong nhanh vậy à?)

Nhớ nhanh

• have/has + V3; he/she/it dùng has.
• Dùng cho trải nghiệm, việc kéo dài tới nay, việc vừa xong, kết quả còn ở hiện tại.
• for + khoảng thời gian; since + mốc bắt đầu.
• just, already giữa câu; yet cuối câu phủ định và câu hỏi.
• Có mốc thời gian đã qua → quá khứ đơn.

Bài tiếp theo trong lộ trình: mạo từ a, an, the. Toàn bộ chủ điểm có ở mục ngữ pháp tiếng Anh.