Trợ từ か trong tiếng Nhật: cách đặt câu hỏi và các cách dùng khác

Muốn đặt câu hỏi trong tiếng Nhật, bạn giữ nguyên câu kể và thêm か (ka) vào cuối, không cần đảo trật tự từ. Công thức: câu (thể です/ます) + か. Ví dụ: 田中さんは学生です。 (Anh Tanaka là sinh viên) → 田中さんは学生ですか。 (Tanaka-san wa gakusei desu ka, "Anh Tanaka là sinh viên phải không?"). Câu có từ để hỏi như 何, どこ, いつ vẫn phải có か.

Câu hỏi có/không

Câu kể	Câu hỏi	Nghĩa câu hỏi
学生です。	学生ですか。	Bạn là sinh viên à?
行きます。	行きますか。	Bạn có đi không?
おいしいです。	おいしいですか。	Có ngon không?
食べました。	食べましたか。	Bạn đã ăn chưa?

Cách trả lời

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
はい、そうです。	hai, sō desu	Vâng, đúng vậy. (trả lời câu hỏi với danh từ)
いいえ、違います。	iie, chigaimasu	Không, không phải.
はい、行きます。	hai, ikimasu	Vâng, tôi đi.
いいえ、行きません。	iie, ikimasen	Không, tôi không đi.

Với câu hỏi dùng động từ, cách trả lời tự nhiên là lặp lại động từ, không dùng そうです.

Câu hỏi có từ để hỏi

Từ để hỏi đứng đúng vị trí của thông tin cần hỏi, cuối câu vẫn thêm か. Không trả lời câu hỏi loại này bằng はい/いいえ.

Từ để hỏi	Cách đọc	Nghĩa	Ví dụ
何	nani / nan	cái gì	これは何ですか。 (Đây là cái gì?)
誰	dare	ai	あの人は誰ですか。 (Người kia là ai?)
どこ	doko	ở đâu	駅はどこですか。 (Nhà ga ở đâu?)
いつ	itsu	khi nào	いつ日本に来ましたか。 (Bạn đến Nhật khi nào?)
何時	nanji	mấy giờ	何時に起きますか。 (Bạn dậy lúc mấy giờ?)
いくら	ikura	bao nhiêu tiền	これはいくらですか。 (Cái này bao nhiêu tiền?)
どれ	dore	cái nào	どれがいいですか。 (Cái nào được?)
どう	dō	thế nào	日本の生活はどうですか。 (Cuộc sống ở Nhật thế nào?)
どうして	dōshite	tại sao	どうして休みましたか。 (Sao bạn nghỉ?)

Câu hỏi lựa chọn

Đặt hai câu hỏi có か liền nhau để hỏi "A hay B": コーヒーにしますか、紅茶にしますか。 (kōhī ni shimasu ka, kōcha ni shimasu ka, "anh dùng cà phê hay trà?").

か ngoài câu hỏi trực tiếp

Cách dùng	Ví dụ	Nghĩa
Từ để hỏi + か = "nào đó"	何か食べますか。	Bạn ăn gì đó không?
	誰か来ました。	Có ai đó đã đến.
A か B = "A hoặc B"	月曜日か火曜日に行きます。	Tôi sẽ đi vào thứ Hai hoặc thứ Ba.
Câu hỏi lồng trong câu	どこに行くか分かりません。	Tôi không biết sẽ đi đâu.
~かどうか = "có… hay không"	行くかどうか決めていません。	Tôi chưa quyết là có đi hay không.

So sánh: 何を食べますか。 (nani o tabemasu ka) là "bạn ăn gì?", cần trả lời tên món; 何か食べますか。 (nanika tabemasu ka) là "bạn có ăn gì không?", trả lời はい/いいえ.

そうですか không phải câu hỏi

そうですか。 (sō desu ka) nói với giọng đi xuống nghĩa là "vậy à", "ra thế", dùng để đáp lời khi vừa nghe thông tin mới. Chỉ khi lên giọng nó mới là câu hỏi lại "thật vậy sao?".

Câu hỏi thân mật: bỏ か, lên giọng

Ở thể thường, người Nhật bỏ か và lên giọng cuối câu. Với danh từ và tính từ な thì bỏ luôn だ. Thêm か vào câu thể thường (行くか？) nghe cộc, thường chỉ gặp ở giọng nam thô hoặc khi tự hỏi mình.

Lịch sự	Thân mật	Nghĩa
行きますか。	行く？	Đi không?
学生ですか。	学生？	Là sinh viên à?
おいしいですか。	おいしい？	Ngon không?

Về dấu câu: câu hỏi lịch sự có か thường kết thúc bằng dấu 。, vì か đã đủ báo đây là câu hỏi. Dấu ？ hay gặp trong tin nhắn, truyện tranh, phụ đề và câu hỏi thân mật không có か. Cả hai cách viết đều đúng.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 駅はどこです。 → ✓ 駅はどこですか。
  Có từ để hỏi vẫn phải có か (khi nói lịch sự).
• ✗ 学生だか？ → ✓ 学生？
  Câu hỏi thân mật với danh từ bỏ cả だ lẫn か.
• ✗ どこに行きますか分かりません。 → ✓ どこに行くか分かりません。
  Câu hỏi lồng trong câu dùng thể thường trước か.

Một lỗi nữa: trả lời 誰が来ましたか。 bằng はい. Câu hỏi có từ để hỏi phải trả lời thẳng thông tin: 田中さんが来ました。

Nhớ nhanh

• Câu kể + か = câu hỏi; không đảo trật tự.
• Có 何, 誰, どこ, いつ… vẫn thêm か; không trả lời bằng はい/いいえ.
• Từ để hỏi + か = "nào đó": 何か, 誰か, どこか.
• A か B = A hoặc B; câu hỏi lồng: thể thường + か.
• Thân mật: bỏ か, lên giọng.

Đọc tiếp: thể て và các mẫu câu thường gặp. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.