Ngữ pháp ことができる: cách nói "có thể làm" trong tiếng Nhật

~ことができます (koto ga dekimasu) nghĩa là "có thể làm": người nói có khả năng làm, hoặc hoàn cảnh cho phép làm. Công thức: động từ dạng từ điển + ことができます; với danh từ chỉ kỹ năng là N + ができます. Ví dụ: 私は泳ぐことができます。 (watashi wa oyogu koto ga dekimasu, "tôi biết bơi"), ここでカードを使うことができます。 (koko de kādo o tsukau koto ga dekimasu, "ở đây dùng được thẻ").

Cách tạo và cách chia

Dạng	Ví dụ	Cách đọc	Nghĩa
Khẳng định	話すことができます	hanasu koto ga dekimasu	có thể nói
Phủ định	話すことができません	hanasu koto ga dekimasen	không thể nói
Quá khứ	話すことができました	hanasu koto ga dekimashita	đã nói được
Quá khứ phủ định	話すことができませんでした	hanasu koto ga dekimasen deshita	đã không nói được
Thể thường	話すことができる	hanasu koto ga dekiru	có thể nói

Động từ trước こと luôn ở dạng từ điển, dù cả câu là quá khứ hay phủ định. Chia ở できます.

Nhóm	Từ điển	~ことができます
Nhóm 1	読む	読むことができます (có thể đọc)
Nhóm 2	食べる	食べることができます (có thể ăn)
Nhóm 3	する	することができます (có thể làm)
Nhóm 3	来る	来ることができます (có thể đến)

Hai nghĩa: năng lực và khả năng do hoàn cảnh

1. Năng lực của người

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
姉はピアノを弾くことができます。	ane wa piano o hiku koto ga dekimasu	Chị tôi biết chơi piano.
漢字を300字ぐらい書くことができます。	kanji o sanbyakuji gurai kaku koto ga dekimasu	Tôi viết được khoảng 300 chữ kanji.
子供のとき、自転車に乗ることができませんでした。	kodomo no toki, jitensha ni noru koto ga dekimasen deshita	Hồi nhỏ tôi không biết đi xe đạp.

2. Hoàn cảnh cho phép hay không

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
この図書館では本を2週間借りることができます。	kono toshokan de wa hon o nishūkan kariru koto ga dekimasu	Ở thư viện này được mượn sách hai tuần.
駅で切符を買うことができます。	eki de kippu o kau koto ga dekimasu	Có thể mua vé ở nhà ga.
ここでたばこを吸うことはできません。	koko de tabako o suu koto wa dekimasen	Ở đây không được hút thuốc.

Câu phủ định hay đổi が thành は (ことはできません) để nhấn vào điều không làm được.

Danh từ + ができます

Với danh từ chỉ kỹ năng, môn thể thao, ngôn ngữ, bỏ こと và dùng が (không dùng を). Danh từ gốc động từ với する có ba cách nói cùng nghĩa: 運転することができます = 運転ができます = 運転できます ("biết lái xe").

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本語ができます。	nihongo ga dekimasu	Tôi biết tiếng Nhật.
テニスができますか。	tenisu ga dekimasu ka	Bạn chơi được quần vợt không?
料理があまりできません。	ryōri ga amari dekimasen	Tôi không giỏi nấu ăn lắm.

So với thể khả năng

Nghĩa "có thể" còn có một cách nói ngắn là chia động từ sang thể khả năng. Hai cách cùng nghĩa; ことができます trang trọng hơn, hay gặp trong hướng dẫn, thông báo, còn thể khả năng tự nhiên hơn khi nói chuyện.

Từ điển	~ことができます	Thể khả năng
話す	話すことができます	話せます hanasemasu
書く	書くことができます	書けます kakemasu
食べる	食べることができます	食べられます taberaremasu
来る	来ることができます	来られます koraremasu
する	することができます	できます dekimasu

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 泳ぎますことができます。 → ✓ 泳ぐことができます。
  Trước こと dùng dạng từ điển, không dùng thể ます.
• ✗ 泳ぐができます。 → ✓ 泳ぐことができます。
  Động từ phải có こと trước が.
• ✗ 日本語をできます。 → ✓ 日本語ができます。
  できます đi với が.
• ✗ 話せることができます。 → ✓ 話すことができます。
  Không chồng thể khả năng với ことができます; chọn một cách.
• ✗ 昨日、行ったことができませんでした。 → ✓ 昨日、行くことができませんでした。
  Quá khứ chia ở できませんでした, động từ trước こと giữ dạng từ điển.

Nhớ nhanh

• V dạng từ điển + ことができます = có thể làm.
• Phủ định ことができません (hay ことはできません); quá khứ ことができました.
• Danh từ kỹ năng + が + できます.
• Cùng nghĩa với thể khả năng (話せます), nhưng trang trọng hơn.

Đọc tiếp: nói "trước khi, sau khi" với 前に và てから. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.