Ngữ pháp たい trong tiếng Nhật: cách nói "muốn làm gì" và cách chia

~たい (tai) diễn tả mong muốn làm gì của chính người nói. Công thức: động từ thể ます bỏ ます + たいです. Ví dụ: 行きます → 日本に行きたいです。 (Nihon ni ikitai desu, "tôi muốn đi Nhật"). たい chia như tính từ い: phủ định là たくないです, quá khứ là たかったです.

Cách tạo ~たい

Nhóm	Thể ます	~たい	Nghĩa
Nhóm 1	飲みます	飲みたい nomitai	muốn uống
Nhóm 1	買います	買いたい kaitai	muốn mua
Nhóm 2	食べます	食べたい tabetai	muốn ăn
Nhóm 2	見ます	見たい mitai	muốn xem
Nhóm 3	します	したい shitai	muốn làm
Nhóm 3	来ます	来たい kitai	muốn đến

Cách chia: giống tính từ い

Dạng	Lịch sự	Thể thường	Nghĩa
Khẳng định	行きたいです	行きたい	muốn đi
Phủ định	行きたくないです	行きたくない	không muốn đi
Quá khứ	行きたかったです	行きたかった	đã muốn đi
Quá khứ phủ định	行きたくなかったです	行きたくなかった	đã không muốn đi

行きたかったです thường mang ý tiếc: "tôi đã rất muốn đi (mà không đi được)".

Ví dụ trong câu

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
冷たい水が飲みたいです。	tsumetai mizu ga nomitai desu	Tôi muốn uống nước lạnh.
将来、日本で働きたいです。	shōrai, Nihon de hatarakitai desu	Sau này tôi muốn làm việc ở Nhật.
今日は何もしたくないです。	kyō wa nani mo shitakunai desu	Hôm nay tôi không muốn làm gì cả.
週末、どこに行きたいですか。	shūmatsu, doko ni ikitai desu ka	Cuối tuần bạn muốn đi đâu?
あの映画、ずっと見たかったんです。	ano eiga, zutto mitakatta n desu	Phim đó tôi muốn xem từ lâu rồi.

を hay が trước ~たい

Tân ngữ trước ~たい có thể giữ を hoặc đổi thành が: 水を飲みたいです và 水が飲みたいです đều đúng. Dùng が thì cảm giác mong muốn hướng vào thứ đó mạnh hơn. Khi giữa tân ngữ và động từ có nhiều từ chen vào, を tự nhiên hơn.

Nói mong muốn của người khác

Tiếng Nhật coi mong muốn trong lòng người khác là điều mình không biết chắc, nên không nói 彼は行きたいです. Có ba cách thay thế:

Cách nói	Ví dụ	Nghĩa
~たがっています (biểu hiện ra là muốn)	弟は新しいゲームを買いたがっています。	Em trai tôi cứ đòi mua trò chơi mới.
~たいと言っています (trích lời)	田中さんは日本に帰りたいと言っています。	Anh Tanaka nói là muốn về Nhật.
~たいそうです (nghe nói)	妹は留学したいそうです。	Nghe nói em gái tôi muốn đi du học.

Trong câu hỏi thì dùng được ~たいですか với bạn bè, đồng nghiệp ngang hàng. Với cấp trên, khách hàng, hỏi thẳng mong muốn nghe thiếu tế nhị; nên mời bằng コーヒーはいかがですか。 (kōhī wa ikaga desu ka, "anh dùng cà phê nhé?").

Muốn có một vật: dùng ほしい, không dùng たい

たい chỉ gắn với động từ. Muốn có đồ vật thì dùng 欲しい (hoshii): 新しいスマホが欲しいです。 (atarashii sumaho ga hoshii desu, "tôi muốn có điện thoại mới").

Nói mềm hơn: ~たいと思います, ~たいんですが

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
来年、日本語能力試験を受けたいと思います。	rainen, Nihongo Nōryoku Shiken o uketai to omoimasu	Tôi định năm sau thi năng lực tiếng Nhật.
この服を試着したいんですが。	kono fuku o shichaku shitai n desu ga	Tôi muốn mặc thử bộ này được không ạ.

Đừng nhầm たい với みたい

行きたいです là "muốn đi". 夢みたいです (yume mitai desu) là "cứ như mơ": みたい đứng sau danh từ hoặc thể thường, nghĩa là "giống như, có vẻ". Còn 行ってみたいです (itte mitai desu, "muốn thử đi") là thể て + みる (thử) + たい, vẫn nghĩa là muốn.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 行くたいです。 → ✓ 行きたいです。
  たい ghép vào thân ます, không ghép vào dạng từ điển.
• ✗ 行きたいません。 → ✓ 行きたくないです。
  たい chia như tính từ い.
• ✗ 行きたいでした。 → ✓ 行きたかったです。
  Quá khứ nằm ở たい, です giữ nguyên.
• ✗ 車がたいです。 → ✓ 車が欲しいです。
  Muốn có đồ vật dùng 欲しい.
• ✗ 彼女は日本に行きたいです。 → ✓ 彼女は日本に行きたがっています。
  Mong muốn của người thứ ba dùng たがっている hoặc たいと言っています.

Nhớ nhanh

• Thân ます + たいです = tôi muốn làm.
• Chia như tính từ い: たくない, たかった, たくなかった.
• Tân ngữ: を hoặc が đều được.
• Người khác muốn: たがっている, たいと言っている, たいそうです.
• Muốn có vật: 欲しい.

Đọc tiếp: nói "phải làm" với なければなりません. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.