Cách nghe chép chính tả tiếng Anh qua phim: 6 bước và bảng phân loại lỗi

Nghe chép chính tả (dictation) là nghe một đoạn tiếng Anh ngắn rồi viết lại đúng từng chữ, sau đó so với bản gốc để tìm chỗ nghe sai. Làm với phim, cách hiệu quả là: chọn một đoạn thoại 1–2 phút ít nhạc nền, nghe cả đoạn một lượt, chép từng câu với tối đa 3 lần nghe mỗi câu, để trống chỗ không nghe ra, rồi mở phụ đề tiếng Anh để so và phân loại lỗi. Bước phân loại lỗi mới cho biết tai đang yếu ở đâu: thiếu từ, không nhận ra nối âm, mất từ chức năng hay nghe nhầm từ.

Vì sao nên chép chính tả bằng phim

Nghe hiểu bình thường cho phép đoán: nghe được phần lớn câu, phần còn lại suy ra từ ngữ cảnh, và có cảm giác đã hiểu. Chép chính tả buộc viết ra từng từ, nên những chỗ đoán hiện nguyên hình. So với bài nghe giáo trình và bài hát, phim có mấy điểm khác:

	Bài nghe giáo trình	Bài hát	Phim
Tốc độ, nhịp	Chậm, đọc rõ	Theo giai điệu, nguyên âm bị kéo dài	Nhịp nói tự nhiên
Nối âm, nuốt âm	Ít	Có, bị nhạc che bớt	Nhiều, đúng như ngoài đời
Nội dung câu	Soạn sẵn	Ẩn dụ, thơ ca	Hỏi, từ chối, xin lỗi, ra lệnh
Có văn bản để so	Có	Lời trên mạng hay sai	Phụ đề tiếng Anh (đôi khi rút gọn)

Nếu mục tiêu là nghe hiểu người thật nói chuyện, phim gần đích hơn. Muốn tập với nhạc thì xem bài nghe chép chính tả tiếng Anh qua bài hát.

Chuẩn bị

• Nguồn có phụ đề tiếng Anh để so. Lưu ý phụ đề phim đôi khi được rút gọn cho vừa màn hình và bỏ từ đệm; chỗ lệch nhỏ kiểu này không tính là lỗi.
• Chỗ để viết: vở hoặc file văn bản. Gõ nhanh hơn viết tay, viết tay thì nhớ chính tả hơn.
• Cách tua lại nhanh. Trên Netflix bản máy tính, theo trang trợ giúp của Netflix: phím mũi tên trái lùi 10 giây, phím cách để dừng hoặc phát. Netflix cho chỉnh tốc độ phát trên trình duyệt và ứng dụng điện thoại, trừ khi dùng gói có quảng cáo trên trình duyệt hoặc khi truyền hình ảnh từ điện thoại sang TV. Lùi theo từng câu thay vì 10 giây thì cần tiện ích trình duyệt, xem bài chọn extension phụ đề Netflix.

Chọn đoạn phim để chép

• Dài 1–2 phút, khoảng 15–25 câu; làm kỹ sẽ mất 20–30 phút. Người mới chọn 30–60 giây.
• Hai người nói, trong nhà, không nhạc nền. Tiếng gió, tiếng nhạc làm buổi tập thành chống nhiễu.
• Đoạn đã xem và hiểu nội dung. Biết trước câu chuyện không làm bài dễ đi nhiều, chỉ loại bớt phần đoán cốt truyện.
• Hợp nhất: phim hoạt hình và sitcom thu âm sạch. Modern Family có các đoạn nhân vật nói thẳng vào máy quay, chậm và rõ. Gợi ý phim theo độ khó ở bài phim hoạt hình và Friends và các sitcom.

Cách làm: 6 bước

1. Nghe cả đoạn một lượt, không viết. Nắm ai nói với ai, về chuyện gì.
2. Nghe từng câu và chép. Tối đa 3 lần mỗi câu. Chỗ không ra thì để dấu "…" rồi đi tiếp. Đừng viết bừa một từ nghe na ná: chỗ trống là thông tin, từ viết bừa thì xoá mất thông tin đó.
3. Nghe lại cả đoạn một lượt nữa để điền chỗ trống. Có ngữ cảnh hai bên, thường vá thêm được vài chỗ.
4. Mở phụ đề tiếng Anh, so từng chữ, gạch dưới chỗ sai và chỗ thiếu.
5. Phân loại lỗi theo bảng bên dưới.
6. Nghe lại đoạn đó, mắt nhìn phụ đề, dừng ở từng chỗ mình sai để tai ghi nhận đúng âm.

Phân loại lỗi: bốn nhóm, bốn cách chữa

Nhóm lỗi	Ví dụ	Nguyên nhân	Cách chữa
1. Không biết từ	Không viết được reluctant vì chưa từng học	Thiếu vốn từ	Tra, lưu kèm câu. Nếu phần lớn lỗi thuộc nhóm này, đoạn phim đang quá khó
2. Biết từ nhưng không nhận ra	What do you want nghe thành một khối; going to đọc là gonna /ˈɡʌnə/; did you đọc là /ˈdɪdʒə/	Nối âm, nuốt âm	Nghe lại đúng câu đó nhiều lần, rồi tự đọc to đúng như người nói
3. Mất từ chức năng	Thiếu a, the, to /tə/, of /əv/, have trong should've	Từ chức năng bị đọc rất nhẹ	Dựa vào ngữ pháp để điền: sau should là động từ nguyên mẫu hoặc have + quá khứ phân từ
4. Nghe nhầm từ khác	can /kən/ và can't /kænt/; fifteen và fifty	Âm gần giống, khác ở trọng âm hoặc phụ âm cuối	Để ý trọng âm: can trong câu khẳng định thường đọc nhẹ, can't thường được nhấn; fifTEEN nhấn cuối, FIFty nhấn đầu

Sau mỗi buổi, đếm lỗi theo bốn nhóm. Nhóm chiếm nhiều nhất là việc cần tập trung tuần đó. Muốn hiểu kỹ về nối âm và dạng yếu của từ, xem thêm mục luyện nghe tiếng Anh.

Làm bao nhiêu là đủ

Trình độ	Độ dài đoạn	Tần suất	Thời gian mỗi buổi
Mới nghe được	30–60 giây	2 buổi/tuần	15 phút
Trung bình	1–2 phút	2–3 buổi/tuần	20–25 phút
Khá	2–3 phút, phim thoại nhanh hơn	3 buổi/tuần	30 phút

Chép chính tả đòi tập trung cao, nên hai buổi một tuần làm đều trong hai tháng có ích hơn bảy buổi một tuần rồi bỏ sau mười ngày. Dấu hiệu tiến bộ đáng theo dõi là loại lỗi thay đổi: từ chủ yếu nhóm 1 chuyển sang nhóm 2 và 3, rồi lỗi nhóm 2 giảm dần.

Ba lỗi khiến buổi tập vô ích

• Nghe một câu hàng chục lần. Sau vài lần, cái tăng lên là bực bội chứ không phải khả năng nghe. Để trống, đi tiếp.
• So xong không phân loại lỗi. Thấy sai nhiều, nản, tắt máy: buổi đó gần như không để lại gì.
• Chọn cảnh khó vì thích phim. Cảnh cãi nhau ồn ào trong quán bar là chất liệu tệ nhất để chép.

Ghép vào lịch học chung

Chép chính tả là bài kiểm tra tai, không phải cách học chính. Một tuần cân đối cho người ở mức trung bình: hai buổi xem phim và nhặt từ theo quy trình 4 bước, một buổi chép chính tả, một buổi shadowing để miệng theo kịp tai. Người mới bắt đầu nên đi theo lộ trình cho người mới vài tuần trước khi chép chính tả với phim.