Tính từ い và tính từ な trong tiếng Nhật: cách nhận biết và cách chia

Tiếng Nhật có hai loại tính từ: tính từ い kết thúc bằng い và tự chia (bỏ い, thêm くない, かった), và tính từ な thêm な khi đứng trước danh từ và không tự chia (phần chia nằm ở です/だ). Ví dụ: 高い本 (takai hon, cuốn sách đắt) và 静かな町 (shizuka na machi, thị trấn yên tĩnh); quá khứ là 高かったです (takakatta desu) và 静かでした (shizuka deshita).

Nhận biết tính từ い và tính từ な

Loại	Dấu hiệu	Ví dụ
Tính từ い	Dạng từ điển kết thúc bằng い, gắn thẳng vào danh từ	大きい ōkii (to), おいしい oishii (ngon), 寒い samui (lạnh), 新しい atarashii (mới)
Tính từ な	Cần な khi đứng trước danh từ	静か shizuka (yên tĩnh), 便利 benri (tiện), 元気 genki (khoẻ), 好き suki (thích)

Bẫy: một số tính từ な có chữ cuối là い nên dễ nhầm với tính từ い. Hay gặp nhất: きれい (kirei, đẹp, sạch), 嫌い (kirai, ghét), 有名 (yūmei, nổi tiếng), 丁寧 (teinei, lịch sự, cẩn thận), 得意 (tokui, giỏi, sở trường). Các từ này chia theo tính từ な: きれいな部屋, 有名な人.

Cách chia tính từ い

Dạng	Lịch sự	Thể thường	Nghĩa
Hiện tại khẳng định	高いです	高い	đắt
Hiện tại phủ định	高くないです / 高くありません	高くない	không đắt
Quá khứ khẳng định	高かったです	高かった	đã đắt
Quá khứ phủ định	高くなかったです / 高くありませんでした	高くなかった	đã không đắt

Quy tắc: bỏ い, thêm くない (phủ định) hoặc かった (quá khứ). です đứng cuối chỉ để lịch sự và không bao giờ đổi thành でした.

Ngoại lệ いい (ii, tốt): mọi dạng chia đều đi từ よい: よくないです (yokunai desu), よかったです (yokatta desu), よくなかったです.

Cách chia tính từ な

Dạng	Lịch sự	Thể thường	Nghĩa
Hiện tại khẳng định	静かです	静かだ	yên tĩnh
Hiện tại phủ định	静かじゃないです / 静かではありません	静かじゃない	không yên tĩnh
Quá khứ khẳng định	静かでした	静かだった	đã yên tĩnh
Quá khứ phủ định	静かじゃなかったです / 静かではありませんでした	静かじゃなかった	đã không yên tĩnh

Tính từ な chia giống hệt danh từ + です: thân tính từ giữ nguyên, です/だ đổi. じゃ là cách nói của では, dùng nhiều khi nói; では trang trọng hơn.

Tính từ đứng trước danh từ

Loại	Cách ghép	Ví dụ	Nghĩa
Tính từ い	Gắn thẳng	おいしい料理	món ăn ngon
Tính từ い	Gắn thẳng	新しい車	xe mới
Tính từ な	Thêm な	便利なアプリ	ứng dụng tiện lợi
Tính từ な	Thêm な	好きな食べ物	món ăn yêu thích

Nối hai tính từ, biến tính từ thành trạng từ

Muốn làm	Tính từ い	Tính từ な
Nối với vế sau ("và", "mà")	Bỏ い + くて: 安くておいしい (rẻ mà ngon)	Thêm で: 静かできれい (yên tĩnh và sạch)
Làm trạng từ	Bỏ い + く: 早く起きます (dậy sớm)	Thêm に: 静かに話してください (nói nhỏ thôi)
Đi với なる (trở nên)	寒くなりました (trời đã lạnh hơn)	元気になりました (đã khoẻ lại)

Ví dụ trong câu

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
このラーメンは本当においしいです。	kono rāmen wa hontō ni oishii desu	Mì ramen này thật sự ngon.
昨日はあまり寒くなかったです。	kinō wa amari samuku nakatta desu	Hôm qua không lạnh lắm.
旅行は楽しかったです。	ryokō wa tanoshikatta desu	Chuyến đi đã rất vui.
この町は静かで、きれいです。	kono machi wa shizuka de, kirei desu	Thị trấn này yên tĩnh và sạch đẹp.
昔、この辺りは便利じゃなかったです。	mukashi, kono atari wa benri ja nakatta desu	Ngày xưa khu này không tiện lợi.
日本で一番好きな食べ物は何ですか。	Nihon de ichiban suki na tabemono wa nan desu ka	Món ăn bạn thích nhất ở Nhật là gì?

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 寒いでした。 → ✓ 寒かったです。
  Quá khứ của tính từ い nằm ở tính từ, です giữ nguyên.
• ✗ 寒いじゃないです。 → ✓ 寒くないです。
  じゃない chỉ dùng cho tính từ な và danh từ.
• ✗ いくないです。 → ✓ よくないです。
  いい chia từ よい.
• ✗ 好き食べ物 → ✓ 好きな食べ物
  Tính từ な trước danh từ phải có な.
• ✗ きれくないです。 → ✓ きれいじゃないです。
  きれい là tính từ な.
• ✗ 有名の人 → ✓ 有名な人
  Tính từ な dùng な, không dùng の.

Nhớ nhanh

• Tính từ い tự chia: くない, かった, くなかった; です giữ nguyên.
• Tính từ な để です chia: じゃないです, でした, じゃなかったです.
• Trước danh từ: tính từ い gắn thẳng, tính từ な thêm な.
• Nối: くて / で. Trạng từ: く / に.
• Tính từ な giả dạng い: きれい, 嫌い, 有名, 丁寧, 得意. Ngoại lệ: いい → よくない, よかった.

Đọc tiếp: thể thường và thể lịch sự. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.