Cách dùng trợ từ を, に, で trong tiếng Nhật: bảng tóm tắt và ví dụ

を (đọc o) đánh dấu tân ngữ, thứ chịu tác động của động từ. に (ni) chỉ điểm: nơi đến, nơi tồn tại, thời điểm, người nhận. で (de) chỉ nơi hành động diễn ra và phương tiện. Công thức chung: danh từ + trợ từ + động từ. Ví dụ: 図書館で本を読みます。 (toshokan de hon o yomimasu, "tôi đọc sách ở thư viện") và 図書館に行きます。 (toshokan ni ikimasu, "tôi đi đến thư viện").

Tóm tắt ba trợ từ

Trợ từ	Cách dùng chính	Ví dụ	Nghĩa
を (o)	Tân ngữ	パンを食べます。	Ăn bánh mì.
を (o)	Nơi đi qua, nơi rời khỏi	橋を渡ります。	Đi qua cầu.
に (ni)	Điểm đến	学校に行きます。	Đi đến trường.
に (ni)	Nơi tồn tại (với いる, ある)	部屋に猫がいます。	Trong phòng có con mèo.
に (ni)	Thời điểm cụ thể	7時に起きます。	Dậy lúc 7 giờ.
に (ni)	Người nhận, đối tượng	母に電話します。	Gọi điện cho mẹ.
で (de)	Nơi diễn ra hành động	公園で遊びます。	Chơi ở công viên.
で (de)	Phương tiện, công cụ, ngôn ngữ	バスで行きます。	Đi bằng xe buýt.

Trợ từ を

を viết bằng chữ riêng nhưng đọc giống お: o. Nó chỉ dùng làm trợ từ.

1. Tân ngữ của động từ

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
水を飲みます。	mizu o nomimasu	Tôi uống nước.
顔を洗って、歯を磨きます。	kao o aratte, ha o migakimasu	Tôi rửa mặt rồi đánh răng.
何をしましたか。	nani o shimashita ka	Bạn đã làm gì?

2. Nơi đi qua, nơi rời khỏi

Với các động từ di chuyển như đi dạo, băng qua, rời khỏi, xuống xe, を đánh dấu không gian được đi qua hoặc điểm xuất phát.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
公園を散歩します。	kōen o sanpo shimasu	Tôi đi dạo trong công viên.
道を渡ります。	michi o watarimasu	Tôi băng qua đường.
8時に家を出ます。	hachiji ni ie o demasu	Tôi ra khỏi nhà lúc 8 giờ.
次の駅で電車を降ります。	tsugi no eki de densha o orimasu	Tôi xuống tàu ở ga sau.

Trợ từ に

1. Điểm đến

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本に行きます。	Nihon ni ikimasu	Tôi đi Nhật.
家に帰ります。	ie ni kaerimasu	Tôi về nhà.
電車に乗ります。	densha ni norimasu	Tôi lên tàu.

Chú ý cặp đối xứng: lên tàu là 電車に乗ります, xuống tàu là 電車を降ります.

2. Nơi tồn tại

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
駅の前に銀行があります。	eki no mae ni ginkō ga arimasu	Trước ga có ngân hàng.
今、東京にいます。	ima, Tōkyō ni imasu	Bây giờ tôi đang ở Tokyo.
大阪に住んでいます。	Ōsaka ni sunde imasu	Tôi sống ở Osaka.

3. Thời điểm

Dùng に khi mốc thời gian là giờ, ngày, tháng, năm, thứ cụ thể. Không dùng に với các từ thời gian tương đối như 今日 (hôm nay), 明日 (ngày mai), 昨日 (hôm qua), 毎日 (mỗi ngày), 今 (bây giờ), 来週 (tuần sau).

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
3時に会いましょう。	sanji ni aimashō	Gặp nhau lúc 3 giờ nhé.
2020年に日本に来ました。	nisen-nijū-nen ni Nihon ni kimashita	Tôi đến Nhật vào năm 2020.
明日、試験があります。	ashita, shiken ga arimasu	Ngày mai có bài thi. (không có に)

4. Người nhận, đối tượng của hành động

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
友達にプレゼントをあげます。	tomodachi ni purezento o agemasu	Tôi tặng quà cho bạn.
先生に質問します。	sensei ni shitsumon shimasu	Tôi hỏi thầy giáo.
駅で友達に会いました。	eki de tomodachi ni aimashita	Tôi đã gặp bạn ở nhà ga.

5. Mục đích khi đi đâu đó, và tần suất

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
スーパーに買い物に行きます。	sūpā ni kaimono ni ikimasu	Tôi đi siêu thị mua đồ.
週に2回ジムに行きます。	shū ni nikai jimu ni ikimasu	Tôi đi tập gym tuần hai lần.

Trợ từ で

1. Nơi hành động diễn ra

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
レストランで晩ご飯を食べます。	resutoran de bangohan o tabemasu	Tôi ăn tối ở nhà hàng.
会社で働いています。	kaisha de hataraite imasu	Tôi làm việc ở công ty.

2. Phương tiện, công cụ, ngôn ngữ, chất liệu

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
自転車で学校に行きます。	jitensha de gakkō ni ikimasu	Tôi đi học bằng xe đạp.
箸で食べます。	hashi de tabemasu	Tôi ăn bằng đũa.
日本語で話してください。	nihongo de hanashite kudasai	Hãy nói bằng tiếng Nhật.
木で椅子を作りました。	ki de isu o tsukurimashita	Tôi đã làm ghế bằng gỗ.

3. Nguyên nhân, phạm vi, tổng số

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
風邪で学校を休みました。	kaze de gakkō o yasumimashita	Tôi nghỉ học vì cảm.
クラスで一番背が高いです。	kurasu de ichiban se ga takai desu	Cao nhất lớp.
三つで千円です。	mittsu de sen-en desu	Ba cái giá 1.000 yên.

Phân biệt に và で khi nói về nơi chốn

Cả hai đều dịch là "ở", nhưng: に đi với động từ tồn tại, cư trú, đến (いる, ある, 住む, 行く, 来る); で đi với động từ hành động (ăn, học, làm việc, chơi, mua).

Dùng に	Dùng で
公園にいます。 Tôi đang ở công viên (chỉ có mặt).	公園で遊びます。 Tôi chơi ở công viên (có hành động).
東京に住んでいます。 Tôi sống ở Tokyo.	東京で働いています。 Tôi làm việc ở Tokyo.
机の上に本があります。 Trên bàn có sách.	机の上で書きます。 Tôi viết trên bàn.

に và へ khác nhau thế nào

へ làm trợ từ đọc là e, chỉ hướng di chuyển: 東京へ行きます. Với động từ đi, đến, về thì に và へ thay nhau được; へ nhấn vào hướng, に nhấn vào điểm đến. Với nơi tồn tại, thời điểm, người nhận thì chỉ dùng に.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 東京で行きます。 → ✓ 東京に行きます。
  Điểm đến dùng に (hoặc へ), không dùng で.
• ✗ 図書館に勉強します。 → ✓ 図書館で勉強します。
  "Học" là hành động nên nơi diễn ra dùng で.
• ✗ 明日に行きます。 → ✓ 明日行きます。
  Từ thời gian tương đối không có に.
• ✗ 友達を会います。 → ✓ 友達に会います。
  会う (gặp) đánh dấu người được gặp bằng に.
• ✗ 電車から降ります。 → ✓ 電車を降ります。
  Rời khỏi phương tiện dùng を. (電車から降ります cũng gặp, nhưng sách sơ cấp dạy を.)

Nhớ nhanh

• を (đọc o): ăn cái gì, uống cái gì; đi qua đâu, rời khỏi đâu.
• に: đến đâu, ở đâu (có, sống), lúc mấy giờ, cho ai, gặp ai.
• で: làm gì ở đâu, bằng gì, vì gì, trong phạm vi nào.
• Có hành động thì で, chỉ có mặt hoặc đến thì に.
• 今日, 明日, 毎日 không đi với に.

Đọc tiếp: thể て và các mẫu câu thường gặp. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.