Cách dùng đuôi 아요/어요 trong tiếng Hàn: quy tắc chia và bất quy tắc

Đuôi 아요/어요 biến động từ và tính từ dạng từ điển (kết thúc bằng 다) thành câu nói lịch sự thường ngày. Cách chia: bỏ 다; nếu nguyên âm cuối của phần còn lại là ㅏ hoặc ㅗ thì thêm 아요, các nguyên âm khác thêm 어요, từ có 하다 thì thành 해요. Ví dụ: 먹다 (ăn) → 밥을 먹어요. babeul meogeoyo – Tôi ăn cơm.

Cách chia 아요/어요: ba quy tắc

Mọi động từ và tính từ trong từ điển đều kết thúc bằng 다. Bỏ 다 đi, phần còn lại gọi là thân từ. Nhìn nguyên âm cuối cùng của thân từ để chọn đuôi:

Thân từ	Đuôi	Từ gốc	Dạng 아요/어요	Phiên âm	Nghĩa
Nguyên âm cuối là ㅏ hoặc ㅗ	+ 아요	좋다	좋아요	joayo	tốt
		앉다	앉아요	anjayo	ngồi
		살다	살아요	sarayo	sống
Nguyên âm cuối khác (ㅓ, ㅜ, ㅡ, ㅣ…)	+ 어요	먹다	먹어요	meogeoyo	ăn
		읽다	읽어요	ilgeoyo	đọc
		있다	있어요	isseoyo	có
Kết thúc bằng 하다	→ 해요	하다	해요	haeyo	làm
		공부하다	공부해요	gongbuhaeyo	học

Nhìn nguyên âm của âm tiết cuối trong thân từ, không nhìn âm tiết đầu: 만들다 có thân từ 만들, âm tiết cuối 들 mang ㅡ nên là 만들어요 mandeureoyo (làm, chế tạo), dù chữ đầu 만 có ㅏ.

Nhóm 하다 rất đông vì nhiều danh từ gốc Hán ghép với 하다 thành động từ: 공부하다 (học), 운동하다 (tập thể dục), 요리하다 (nấu ăn). Xem thêm bài động từ 하다.

Thân từ kết thúc bằng nguyên âm: nguyên âm gộp lại

Khi thân từ không có batchim, nguyên âm của thân từ và nguyên âm của đuôi nhập làm một. Người Hàn không nói 가아요 mà nói 가요.

Kiểu gộp	Từ gốc	Dạng chia	Phiên âm	Nghĩa
ㅏ + 아 → ㅏ	가다	가요	gayo	đi
ㅓ + 어 → ㅓ	서다	서요	seoyo	đứng
ㅗ + 아 → ㅘ	오다	와요	wayo	đến
	보다	봐요	bwayo	xem
ㅜ + 어 → ㅝ	주다	줘요	jwoyo	cho
	배우다	배워요	baewoyo	học (kỹ năng)
ㅣ + 어 → ㅕ	마시다	마셔요	masyeoyo	uống
	기다리다	기다려요	gidaryeoyo	chờ
ㅚ + 어 → ㅙ	되다	돼요	dwaeyo	được, trở thành
ㅐ, ㅔ + 어 → giữ nguyên	보내다	보내요	bonaeyo	gửi
ㅟ + 어 → không gộp	쉬다	쉬어요	swieoyo	nghỉ

Bất quy tắc thường gặp

Một số nhóm từ đổi thân từ trước khi gắn đuôi. Không cần thuộc hết ngay, nhưng các từ trong bảng dưới xuất hiện hằng ngày:

Nhóm	Từ gốc	Dạng chia	Phiên âm	Nghĩa	Chuyện gì xảy ra
Thân từ tận cùng ㅡ	바쁘다	바빠요	bappayo	bận	ㅡ rơi; nhìn nguyên âm âm tiết trước (바 có ㅏ) → 아요
	예쁘다	예뻐요	yeppeoyo	đẹp	예 không phải ㅏ/ㅗ → 어요
	크다	커요	keoyo	to	chỉ có một âm tiết → 어요
Bất quy tắc ㅂ	춥다	추워요	chuwoyo	lạnh	ㅂ đổi thành 우, gộp với 어 → 워
	맵다	매워요	maewoyo	cay
	돕다	도와요	dowayo	giúp	ngoại lệ: 돕다, 곱다 thành 와요
Bất quy tắc ㄷ	듣다	들어요	deureoyo	nghe	ㄷ đổi thành ㄹ
	걷다	걸어요	georeoyo	đi bộ
Bất quy tắc 르	모르다	몰라요	mollayo	không biết	르 thành ㄹ라 / ㄹ러
	부르다	불러요	bulleoyo	gọi, hát
Bất quy tắc ㅅ	짓다	지어요	jieoyo	xây, đặt (tên)	ㅅ rơi
Bất quy tắc ㅎ	그렇다	그래요	geuraeyo	như vậy	ㅎ rơi, nguyên âm đổi thành ㅐ

Không phải từ nào có ㄷ, ㅂ, ㅅ ở cuối cũng bất quy tắc: 받아요 badayo (nhận), 입어요 ibeoyo (mặc), 웃어요 useoyo (cười) chia bình thường. Thân từ tận cùng ㄹ cũng chia bình thường với đuôi này: 살아요, 만들어요.

Một đuôi, bốn kiểu câu

Cùng một dạng chia dùng được cho câu kể, câu hỏi, câu rủ và câu đề nghị nhẹ. Ngữ điệu và ngữ cảnh quyết định nghĩa:

Kiểu câu	Câu tiếng Hàn	Phiên âm	Nghĩa
Kể (hạ giọng cuối)	지금 가요.	jigeum gayo	Bây giờ tôi đi.
Hỏi (lên giọng cuối)	지금 가요?	jigeum gayo?	Bây giờ đi à?
Rủ	같이 가요.	gachi gayo	Cùng đi nhé.
Đề nghị nhẹ	여기 앉아요.	yeogi anjayo	Ngồi đây đi.

Đuôi này cũng không đổi theo ngôi: 가요 có thể là "tôi đi", "anh đi", "họ đi". Chủ ngữ thường được lược, người nghe hiểu nhờ ngữ cảnh.

아요/어요 đứng ở đâu trong các mức lịch sự

Mức nói	Đuôi	Ví dụ với 먹다	Phiên âm	Dùng khi
Trang trọng	ㅂ니다/습니다	먹습니다	meokseumnida	phát biểu, thông báo, bản tin, môi trường công sở trang trọng
Lịch sự thân mật	아요/어요	먹어요	meogeoyo	nói với người lạ, đồng nghiệp, người lớn tuổi trong đời thường
Thân mật (반말)	아/어 (bỏ 요)	먹어	meogeo	bạn thân, người nhỏ tuổi hơn đã thân

Người mới nên dùng 아요/어요 làm mặc định: lịch sự đủ với hầu hết mọi người mà không cứng. Chi tiết các mức nói nằm ở bài kính ngữ tiếng Hàn.

Câu ví dụ đời thường

Câu tiếng Hàn	Phiên âm	Nghĩa
저는 매일 한국어를 공부해요.	jeoneun maeil hangugeoreul gongbuhaeyo	Ngày nào tôi cũng học tiếng Hàn.
오늘 날씨가 추워요.	oneul nalssiga chuwoyo	Hôm nay trời lạnh.
지금 어디 가요?	jigeum eodi gayo?	Bây giờ anh đi đâu thế?
커피 마셔요?	keopi masyeoyo?	Uống cà phê không?
친구를 기다려요.	chingureul gidaryeoyo	Tôi đang chờ bạn.
요즘 너무 바빠요.	yojeum neomu bappayo	Dạo này tôi bận quá.
이 옷이 예뻐요.	i osi yeppeoyo	Cái áo này đẹp.
주말에 영화를 봐요.	jumare yeonghwareul bwayo	Cuối tuần tôi xem phim.
머리가 아파요.	meoriga apayo	Tôi đau đầu.
음악을 들어요.	eumageul deureoyo	Tôi nghe nhạc.
잘 몰라요.	jal mollayo	Tôi không rõ lắm.
같이 점심 먹어요.	gachi jeomsim meogeoyo	Cùng ăn trưa nhé.

아요/어요 và 이에요/예요 khác nhau thế nào

Hai đuôi trông giống nhau nhưng gắn vào loại từ khác nhau:

• 아요/어요 gắn vào động từ, tính từ: 가요 (đi), 좋아요 (tốt).
• 이에요/예요 gắn vào danh từ, nghĩa là "là": 학생이에요 haksaengieyo (là học sinh), 가수예요 gasuyeyo (là ca sĩ). Cách chọn giữa hai dạng nằm ở bài phân biệt 이에요 và 예요.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 가아요, 오아요 → ✓ 가요. 와요. Thân từ tận cùng nguyên âm phải gộp nguyên âm.
• ✗ 공부하어요 → ✓ 공부해요. Mọi từ có 하다 đều thành 해요.
• ✗ 바쁘어요 → ✓ 바빠요. Thân từ tận cùng ㅡ bỏ ㅡ rồi xét âm tiết trước.
• ✗ 듣어요, 춥어요 → ✓ 들어요. 추워요. 듣다 và 춥다 là bất quy tắc.
• ✗ 저는 학생이다 (khi nói chuyện) → ✓ 저는 학생이에요. Dạng 다 là dạng từ điển và văn viết, nói chuyện với người khác phải chia đuôi.
• ✗ 만들아요 → ✓ 만들어요. Xét nguyên âm của âm tiết cuối (들), không phải âm tiết đầu.

Nhớ nhanh

• Bỏ 다 → âm tiết cuối có ㅏ/ㅗ thì 아요, nguyên âm khác thì 어요, 하다 thì 해요.
• Thân từ không có batchim thì gộp nguyên âm: 가요, 와요, 봐요, 줘요, 마셔요, 돼요.
• Bất quy tắc hay gặp: 바빠요, 예뻐요, 추워요, 도와요, 들어요, 몰라요.
• Một dạng dùng cho câu kể, hỏi, rủ, đề nghị; nghĩa theo ngữ điệu.
• Gắn vào danh từ thì dùng 이에요/예요, không dùng 아요/어요.

Đọc tiếp: thì quá khứ 았어요/었어요, dùng đúng quy tắc chọn nguyên âm của bài này. Toàn bộ lộ trình ở mục ngữ pháp tiếng Hàn.