Cách dùng 了 trong tiếng Trung: 了 sau động từ và 了 cuối câu

了 (le) có hai cách dùng. Đứng ngay sau động từ, nó báo hành động đã hoàn tất: Động từ + 了 + (số lượng) + tân ngữ, như 我买了两本书。 (Wǒ mǎi le liǎng běn shū. – Tôi đã mua hai cuốn sách). Đứng cuối câu, nó báo tình hình đã thay đổi, gần với chữ “rồi” của tiếng Việt: 下雨了。 (Xià yǔ le. – Mưa rồi).

了 không phải dấu hiệu “thì quá khứ”. Chuyện quá khứ có thể không có 了, còn chuyện tương lai vẫn có thể có 了. Cứ nhớ theo hai câu hỏi: việc này xong chưa, và tình hình có đổi không.

Hai loại 了 trong một bảng

Loại	Vị trí	Ý nghĩa	Ví dụ
了 sau động từ	Động từ + 了	hành động đã hoàn tất	他喝了一杯咖啡。 Tā hē le yī bēi kāfēi. – Anh ấy đã uống một cốc cà phê.
了 cuối câu	… + 了。	tình hình mới, thay đổi	我饿了。 Wǒ è le. – Tôi đói rồi.
Cả hai	Động từ + 了 … 了。	đã làm và vẫn đang tiếp tục	我学了两年中文了。 Wǒ xué le liǎng nián Zhōngwén le. – Tôi học tiếng Trung được hai năm rồi (vẫn đang học).

了 sau động từ: hành động đã hoàn tất

Công thức: Chủ ngữ + động từ + 了 + số lượng / định ngữ + tân ngữ.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我买了两本书。	Wǒ mǎi le liǎng běn shū.	Tôi đã mua hai cuốn sách.
我们看了一个电影。	Wǒmen kàn le yī ge diànyǐng.	Chúng tôi đã xem một bộ phim.
她给我发了很多照片。	Tā gěi wǒ fā le hěn duō zhàopiàn.	Cô ấy đã gửi cho tôi rất nhiều ảnh.
昨天我睡了十个小时。	Zuótiān wǒ shuì le shí ge xiǎoshí.	Hôm qua tôi ngủ mười tiếng.

Tân ngữ trơ thì câu chưa trọn

Nếu tân ngữ chỉ là một danh từ trơ, câu kiểu 我吃了饭 nghe như còn dở. Người bản ngữ sẽ làm một trong ba cách:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我吃了一碗饭。	Wǒ chī le yī wǎn fàn.	Thêm số lượng: Tôi đã ăn một bát cơm.
我吃饭了。	Wǒ chī fàn le.	Chuyển 了 ra cuối câu: Tôi ăn cơm rồi.
我吃了饭就去。	Wǒ chī le fàn jiù qù.	Thêm vế sau: Ăn cơm xong tôi đi ngay.

了 hoàn tất dùng được cho tương lai

Vì 了 chỉ báo “xong”, nó đứng được trong câu nói về việc chưa diễn ra, với nghĩa “làm xong việc này rồi mới…”:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
下了课我去找你。	Xià le kè wǒ qù zhǎo nǐ.	Tan học xong tôi đi tìm bạn.
明天吃了早饭我们就走。	Míngtiān chī le zǎofàn wǒmen jiù zǒu.	Mai ăn sáng xong chúng ta đi luôn.

了 cuối câu: tình hình đã thay đổi

Trước đó chưa như vậy, bây giờ đã như vậy. Dịch sang tiếng Việt thường là “rồi”, “nữa”.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
下雨了。	Xià yǔ le.	Mưa rồi. (lúc nãy chưa mưa)
天黑了。	Tiān hēi le.	Trời tối rồi.
他二十岁了。	Tā èrshí suì le.	Cậu ấy hai mươi tuổi rồi.
我懂了。	Wǒ dǒng le.	Tôi hiểu rồi.
我不想去了。	Wǒ bù xiǎng qù le.	Tôi không muốn đi nữa. (lúc trước còn muốn)
他不是学生了。	Tā bù shì xuésheng le.	Anh ấy không còn là sinh viên nữa.

Mẫu 不 + … + 了 rất hay dùng, nghĩa là “không … nữa”.

Sắp xảy ra: 要…了, 快…了

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
火车要开了。	Huǒchē yào kāi le.	Tàu sắp chạy rồi.
快到了。	Kuài dào le.	Sắp đến rồi.
快要下雨了。	Kuài yào xià yǔ le.	Trời sắp mưa rồi.

Cảm thán: 太…了

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
太好了！	Tài hǎo le!	Tốt quá!
这件衣服太贵了。	Zhè jiàn yīfu tài guì le.	Cái áo này đắt quá.

Câu có hai chữ 了

Khi có cả khoảng thời gian hoặc số lượng, thêm 了 cuối câu nghĩa là tính đến lúc nói, việc vẫn còn tiếp diễn hoặc còn làm thêm:

Câu	Nghĩa
我学了两年中文。 Wǒ xué le liǎng nián Zhōngwén.	Tôi đã học tiếng Trung hai năm (có thể đã thôi học).
我学了两年中文了。 Wǒ xué le liǎng nián Zhōngwén le.	Tôi học tiếng Trung được hai năm rồi (đến giờ vẫn học).
我吃了三碗饭。 Wǒ chī le sān wǎn fàn.	Tôi đã ăn ba bát cơm (kể lại).
我吃了三碗饭了。 Wǒ chī le sān wǎn fàn le.	Tôi ăn tới ba bát rồi đấy (tính đến giờ, bữa ăn chưa xong).

Hỏi và trả lời với 了

Câu hỏi	Trả lời có	Trả lời không
你吃饭了吗？ Nǐ chī fàn le ma?	吃了。 Chī le.	还没吃。 Hái méi chī.
他来了没有？ Tā lái le méiyǒu?	来了。 Lái le.	没来。 Méi lái.

Câu trả lời phủ định dùng 没 và bỏ 了. Lý do xem ở bài phân biệt 不 và 没.

Những chỗ không dùng 了

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 以前我每天都跑步了。	✓ 以前我每天都跑步。 Yǐqián wǒ měitiān dōu pǎobù.	Thói quen lặp lại trong quá khứ không có điểm “xong”.
✗ 昨天我觉得了很累。	✓ 昨天我觉得很累。 Zuótiān wǒ juéde hěn lèi.	觉得, 是, 在, 知道, 喜欢 là trạng thái, không gắn 了 hoàn thành.
✗ 我没去了。	✓ 我没去。 Wǒ méi qù.	Phủ định bằng 没 thì bỏ 了.
✗ 他说了明天来。	✓ 他说明天来。 Tā shuō míngtiān lái.	Sau 说, 觉得, 决定 là cả một mệnh đề thì không chèn 了 sau động từ.

了 khác 过 thế nào

我去了北京。 (Wǒ qù le Běijīng.) kể một lần đi đã xong, người nghe có thể hiểu là giờ còn ở đó. 我去过北京。 (Wǒ qù guo Běijīng.) nói bạn có trải nghiệm đã từng đến Bắc Kinh. So sánh đầy đủ xem bài phân biệt 过 và 着.

Nhớ nhanh

• Động từ + 了 = đã xong. Tân ngữ sau nó nên có số lượng hoặc câu có vế sau.
• … + 了 cuối câu = tình hình đã đổi, dịch là “rồi”, “nữa”.
• Động từ + 了 + thời gian + 了 = làm được bao lâu rồi, vẫn đang tiếp tục.
• 要/快…了 = sắp; 太…了 = quá; 不…了 = không … nữa.
• Không dùng 了 với thói quen, với 是/觉得/知道/喜欢, và trong câu phủ định bằng 没.

Bài tiếp theo trong lộ trình: phân biệt 的, 得, 地.