Phân biệt 过 và 着 trong tiếng Trung: “đã từng” và trạng thái kéo dài

过 (guo) đứng sau động từ để nói một việc đã từng xảy ra, nhấn vào kinh nghiệm: 我去过北京。 (Wǒ qù guo Běijīng. – Tôi từng đến Bắc Kinh). 着 (zhe) đứng sau động từ để nói một trạng thái đang được giữ nguyên: 门开着。 (Mén kāi zhe. – Cửa đang mở), hoặc cách thức khi làm việc khác: 他笑着说。 (Tā xiào zhe shuō. – Anh ấy vừa cười vừa nói).

Cả hai cùng với 了 là ba trợ từ động thái của tiếng Trung. Chúng không phải “thì” như tiếng Anh mà cho biết hành động được nhìn từ góc nào.

Bảng phân biệt 过 và 着

	过 guo	着 zhe
Ý nghĩa	đã từng làm, có trải nghiệm đó	trạng thái kéo dài; làm việc này trong lúc việc kia
Công thức	V + 过 + (tân ngữ)	V + 着 + (tân ngữ)
Phủ định	没 + V + 过	没 + V + 着
Câu hỏi	V + 过 + … + 吗？ / V过没有？	V + 着 + … + 吗？
Ví dụ	我没吃过榴莲。 Wǒ méi chī guo liúlián. – Tôi chưa ăn sầu riêng bao giờ.	灯还亮着。 Dēng hái liàng zhe. – Đèn vẫn đang sáng.

Cách dùng 过: đã từng

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
你去过中国吗？	Nǐ qù guo Zhōngguó ma?	Bạn đã từng đến Trung Quốc chưa?
我吃过北京烤鸭。	Wǒ chī guo Běijīng kǎoyā.	Tôi từng ăn vịt quay Bắc Kinh.
我没看过这部电影。	Wǒ méi kàn guo zhè bù diànyǐng.	Tôi chưa xem bộ phim này.
他以前学过日语。	Tā yǐqián xué guo Rìyǔ.	Trước đây anh ấy từng học tiếng Nhật.
你吃过饺子没有？	Nǐ chī guo jiǎozi méiyǒu?	Bạn ăn sủi cảo bao giờ chưa?

Nói số lần

Số lần đặt sau 过: 我去过两次上海。 (Wǒ qù guo liǎng cì Shànghǎi. – Tôi đã đến Thượng Hải hai lần). Lượng từ 次 xem bài lượng từ trong tiếng Trung.

过 với tính từ: từng như vậy, giờ thì không

他小时候胖过。 (Tā xiǎoshíhou pàng guo. – Hồi nhỏ cậu ấy từng béo.) Hàm ý bây giờ không còn béo.

过 khác 了 thế nào

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他去了上海。	Tā qù le Shànghǎi.	Anh ấy đã đi Thượng Hải. (có thể giờ vẫn đang ở đó)
他去过上海。	Tā qù guo Shànghǎi.	Anh ấy từng đến Thượng Hải. (đã về, chỉ là có trải nghiệm)

Chi tiết về 了 xem bài cách dùng chữ 了. Khi đọc thấy 过 là động từ riêng thì đọc thanh 4 guò, nghĩa là “qua”: 过马路 (guò mǎlù – qua đường).

Cách dùng 着

1. Trạng thái đang được giữ nguyên

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
门开着。	Mén kāi zhe.	Cửa đang mở.
他穿着一件红衬衫。	Tā chuān zhe yī jiàn hóng chènshān.	Anh ấy mặc một chiếc sơ mi đỏ.
她手里拿着一本书。	Tā shǒu li ná zhe yī běn shū.	Cô ấy đang cầm một cuốn sách trên tay.
窗户没开着。	Chuānghu méi kāi zhe.	Cửa sổ không mở.

2. Nơi chốn + V着 + vật: ở đâu có gì đang được đặt, treo

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
墙上挂着一张地图。	Qiáng shang guà zhe yī zhāng dìtú.	Trên tường treo một tấm bản đồ.
桌子上放着一瓶水。	Zhuōzi shang fàng zhe yī píng shuǐ.	Trên bàn có đặt một chai nước.
门口站着两个人。	Ménkǒu zhàn zhe liǎng ge rén.	Ở cửa có hai người đang đứng.

Mẫu này giống câu Nơi + 有 + vật nhưng cho biết thêm vật đó ở tư thế nào. Bài khoá có mẫu này: giáo trình chuẩn HSK 3 bài 3.

3. V1着 + V2: làm V2 trong lúc V1

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他笑着说：“没问题。”	Tā xiào zhe shuō: “Méi wèntí.”	Anh ấy cười nói: “Không vấn đề gì.”
我们走着去吧。	Wǒmen zǒu zhe qù ba.	Mình đi bộ đến đó nhé.
别躺着看书。	Bié tǎng zhe kàn shū.	Đừng nằm đọc sách.

4. Mệnh lệnh ngắn

拿着。 (Ná zhe. – Cầm lấy.) 你听着！ (Nǐ tīng zhe! – Nghe cho kỹ đây!)

Chữ 着 còn đọc zháo khi làm bổ ngữ kết quả, như 睡着了 (shuìzháo le – ngủ thiếp đi rồi).

着 khác 在 thế nào

在 + động từ nói một hành động đang tiến hành; V + 着 nói trạng thái còn lại sau hành động đó:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他在穿衣服。	Tā zài chuān yīfu.	Anh ấy đang mặc quần áo. (động tác mặc)
他穿着新衣服。	Tā chuān zhe xīn yīfu.	Anh ấy đang mặc bộ đồ mới. (đã mặc sẵn trên người)

Cách dùng 在 với nghĩa “đang” xem bài cách dùng chữ 在.

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 我不去过北京。	✓ 我没去过北京。 Wǒ méi qù guo Běijīng.	过 phủ định bằng 没.
✗ 我过去北京。（ý: từng đi）	✓ 我去过北京。 Wǒ qù guo Běijīng.	过 đứng sau động từ; 过去 là “qua đó” hoặc “quá khứ”.
✗ 小时候我常常去过公园。	✓ 小时候我常常去公园。 Xiǎoshíhou wǒ chángcháng qù gōngyuán.	Thói quen lặp lại không dùng 过.
✗ 他笑说。	✓ 他笑着说。 Tā xiào zhe shuō.	Làm việc này trong lúc việc kia cần 着 sau động từ thứ nhất.
✗ 墙上挂了一张地图着。	✓ 墙上挂着一张地图。 Qiáng shang guà zhe yī zhāng dìtú.	着 đứng ngay sau động từ, không để cuối câu.

Nhớ nhanh

• V + 过 = đã từng. Phủ định: 没 V 过. Số lần đặt sau 过.
• V + 了 = đã xong; V + 过 = từng trải qua.
• V + 着 = trạng thái còn giữ nguyên. Nơi + V着 + vật = ở đâu có gì đang được đặt, treo.
• V1着 + V2 = làm V2 trong lúc V1 (笑着说, 走着去).
• 在 + V = đang làm (động tác); V + 着 = đang ở trạng thái đó.

Bài tiếp theo trong lộ trình: cách dùng giới từ 给, 跟, 从.