Trợ từ trong tiếng Trung: 3 nhóm kết cấu, động thái, ngữ khí và trợ từ nghi vấn

Admin

17 tháng 9, 20268 phút đọc123 lượt xem

Nội dung bài viết

Trợ từ tiếng Trung (助词, zhùcí) là những hư từ không mang nghĩa riêng, bám vào sau từ, cụm từ hoặc cuối câu, và gần như luôn đọc thanh nhẹ. Chúng chia làm ba nhóm: trợ từ kết cấu , , nối các thành phần câu; trợ từ động thái , , cho biết hành động đã xong, đang giữ nguyên hay từng trải qua; trợ từ ngữ khí , , , , đặt cuối câu để hỏi, rủ, cảm thán. Trợ từ nghi vấn là bốn chữ , , , trong nhóm ngữ khí.

Bảng tổng hợp trợ từ tiếng Trung

Nhóm	Trợ từ	Chức năng	Ví dụ
Kết cấu	de	nối định ngữ với danh từ	wǒ de shū – sách của tôi
Kết cấu	de	nối trạng ngữ với động từ	rènzhēn de xuéxí – học chăm chỉ
Kết cấu	de	nối động từ với bổ ngữ	pǎo de hěn kuài – chạy rất nhanh
Động thái	le	hành động đã hoàn thành	Wǒ mǎi le yī běn shū. – Tôi đã mua một cuốn sách.
Động thái	zhe	trạng thái đang duy trì	Mén kāi zhe. – Cửa đang mở.
Động thái	guo	đã từng trải qua	Wǒ qù guo Běijīng. – Tôi từng đến Bắc Kinh.
Ngữ khí	ma	hỏi có/không	Nǐ shì xuésheng ma? – Bạn là sinh viên à?
Ngữ khí	ne	hỏi ngược lại; làm mềm câu hỏi; đang	Wǒ hěn hǎo, nǐ ne? – Tôi khoẻ, còn bạn?
Ngữ khí	ba	rủ, đề nghị; hỏi phỏng đoán	Wǒmen zǒu ba. – Mình đi thôi.
Ngữ khí	a	cảm thán, thúc giục, làm mềm câu	Duō piàoliang a! – Đẹp quá!
Ngữ khí	le	tình hình đã thay đổi	Xià yǔ le. – Mưa rồi.
Ngữ khí	ma	điều hiển nhiên	Tā shì lǎoshī ma. – Anh ấy là giáo viên mà.

Chữ có mặt ở hai nhóm: đứng ngay sau động từ là trợ từ động thái (了1), đứng cuối câu là trợ từ ngữ khí (了2). Một câu có thể có cả hai, như (Wǒ xué le liǎng nián le. – Tôi học được hai năm rồi.)

Nhóm 1: trợ từ kết cấu 的, 地, 得

Ba chữ đọc giống hệt nhau, chỉ phân biệt bằng chữ đứng ngay sau: sau là danh từ thì dùng 的, sau là động từ thì dùng 地, còn đứng sau động từ để dẫn ra lời nhận xét thì dùng 得. Một câu có đủ cả ba: (Wǒ de péngyou rènzhēn de xuéxí, xué de hěn hǎo. – Bạn tôi học chăm chỉ, học rất giỏi.) Bảng phân biệt, trường hợp bỏ 的 và các lỗi hay gặp nằm ở bài phân biệt 的, 得, 地; riêng các kiểu câu với 得 có ở bài bổ ngữ tiếng Trung.

Ngoài ba chữ trên, sách ngữ pháp còn xếp vào nhóm này chữ (suǒ), dùng trong văn viết theo mẫu 所 + động từ + 的: (Wǒ suǒ zhīdào de jiù zhèxiē. – Những gì tôi biết chỉ có vậy.) Bỏ 所 câu vẫn đúng nghĩa, chỉ bớt trang trọng.

Nhóm 2: trợ từ động thái 了, 着, 过

Ý nghĩa	Phủ định	Ví dụ phủ định
hành động đã xong	没 + V, bỏ 了	Wǒ méi mǎi shū. – Tôi không mua sách.
trạng thái kéo dài, đang giữ nguyên	没 + V + 着	Mén méi kāi zhe. – Cửa không mở.
kinh nghiệm, từng làm	没 + V + 过, giữ 过	Wǒ méi qù guo Běijīng. – Tôi chưa từng đến Bắc Kinh.

Ba chữ này đều đứng ngay sau động từ, trước tân ngữ. Tiếng Việt đặt "đã", "đang", "từng" trước động từ, nên người Việt hay viết nhầm vị trí. Cách dùng đầy đủ của 了 ở bài cách dùng chữ 了; so sánh 着 với 过 ở bài phân biệt 过 và 着.

Nhóm 3: trợ từ ngữ khí cuối câu

Trợ từ nghi vấn: 吗, 呢, 吧, 啊

Hỏi khi	Gần với tiếng Việt	Đi với từ để hỏi (什么, 哪儿…)	Ví dụ
chưa biết, hỏi có/không	… không? … à?	không	Nǐ xǐhuan chī là ma? – Bạn có thích ăn cay không?
hỏi ngược lại, hỏi ở đâu, hỏi cho mềm	còn … thì sao? … đâu rồi?	được	Nǐ zài xiǎng shénme ne? – Bạn đang nghĩ gì thế?
đã đoán được, muốn xác nhận	… nhỉ? … phải không?	không	Nǐ shì Yuènán rén ba? – Bạn là người Việt nhỉ?
hỏi thân mật, ngạc nhiên	… hả? … thế?	được	Nǐ qù nǎr a? – Cậu đi đâu thế?

Quy tắc hay bị hỏi nhất: câu đã có từ để hỏi, câu chính phản () hoặc câu lựa chọn với thì không thêm 吗, nhưng vẫn thêm được 呢 hoặc 啊 để câu nhẹ nhàng hơn. Bảng so sánh chi tiết ba chữ 吗, 呢, 吧 và bài luyện sửa câu có ở bài phân biệt 吗, 呢, 吧; cách hỏi bằng 什么, 谁, 哪里, 怎么 ở bài từ để hỏi tiếng Trung.

啊 và các biến âm 呀, 哇, 哪

đọc nối với âm cuối của chữ đứng trước nên đổi cách đọc, và khi viết có thể giữ 啊 hoặc đổi sang chữ ghi đúng âm đọc:

Âm cuối chữ đứng trước	Đọc	Ví dụ
a, e, i, o, ü	ya	Nǐ kuài lái ya! – Cậu mau lại đây!
u, ao, ou	wa	Kuài zǒu wa! – Đi nhanh lên!
n	na	Tiān na! – Trời ơi!
ng, phụ âm khác	a (nga)	Hǎo lěng a! – Lạnh quá!

Các cách dùng của 啊 ngoài câu hỏi: cảm thán ( Zhēn xiāng a! – Thơm quá!), thúc giục ( Chàng a! – Hát đi chứ!), và nhắc lại để xác nhận khi ngạc nhiên ( Nǐ zhēn de bù qù ya? – Cậu không đi thật à?).

了, 的, 嘛, 呗 ở cuối câu

Trợ từ	Sắc thái	Ví dụ
le	tình hình mới xuất hiện, đã đổi khác	Wǒ è le. – Tôi đói rồi.
de	khẳng định chắc chắn; nhấn mạnh trong mẫu 是…的	Wǒ huì qù de. – Tôi sẽ đi mà. / Wǒ shì zuò fēijī lái de. – Tôi đi máy bay đến.
ma	lẽ đương nhiên, có phần trách nhẹ	Yǒu wèntí jiù wèn ma. – Có gì chưa hiểu thì hỏi chứ.
bei	thế thôi, chẳng có gì phải nghĩ, khẩu ngữ	Bù huì jiù xué bei. – Không biết thì học thôi.

Hai chữ 吗 và 嘛 cùng đọc ma thanh nhẹ nhưng khác hẳn: là câu hỏi, là câu khẳng định "anh ấy là giáo viên mà". Mẫu 是…的 được học kỹ ở Giáo trình chuẩn HSK 3 bài 13, câu khẳng định với 会…的 ở bài 18.

Hai chữ đôi khi được xếp vào trợ từ: 们 và 等

(men) thêm sau đại từ hoặc danh từ chỉ người để chỉ số nhiều: , (xuéshengmen). Không dùng 们 khi đã có số đếm: ✗ 三个学生们, câu đúng là .
(děng) và (děngděng) đặt cuối một dãy liệt kê, nghĩa "v.v.": (Wǒ mǎi le píngguǒ, xiāngjiāo děng shuǐguǒ. – Tôi mua táo, chuối và các loại hoa quả khác.)

Lỗi người Việt hay mắc với trợ từ

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 你去哪儿吗？	/	Câu có từ để hỏi không thêm 吗.
✗ 我没去了。		Phủ định bằng 没 thì bỏ 了.
✗ 我没去北京过。		过 đứng ngay sau động từ, trước tân ngữ.
✗ 他是学生呢？		Hỏi có/không dùng 吗; 呢 không biến câu kể thành câu hỏi có/không.
✗ 他很高兴的走了。		Đứng trước động từ phải là 地. Trên mạng Trung Quốc vẫn gặp cách viết lẫn này, nhưng bài thi chấm sai.

Học trợ từ theo thứ tự nào

, , : có ngay từ HSK 1, cần để hỏi và nói "của".
, , , : HSK 1–2, dùng để kể việc đã xảy ra và rủ rê.
, : HSK 2–3, đi cùng bổ ngữ và trạng ngữ.
và biến âm, , , : nghe nhiều trong phim, lời nói hằng ngày và văn viết, học khi đã nói được câu dài.