Nghe nhạc Hoa có luyện được thanh điệu tiếng Trung không?
Nội dung bài viết
Gần như không. Khi hát tiếng phổ thông, cao độ của mỗi chữ do giai điệu quyết định, nên nghe ca sĩ hát bạn không biết được chữ đó thanh mấy. Nghe nhạc Hoa vẫn có ích cho vốn từ, cho tai quen phụ âm và vần của tiếng Trung, nhưng thanh điệu thì phải luyện bằng giọng nói. Phần cuối bài có bảng 16 cặp thanh lấy từ chính những từ hay gặp trong lời nhạc Hoa để bạn luyện.
Vì sao giai điệu che mất thanh điệu
Tiếng phổ thông phân biệt nghĩa bằng đường đi của cao độ trong một âm tiết:
| Thanh | Đường cao độ | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thanh 1 | Cao và giữ đều | mā (mẹ) |
| Thanh 2 | Từ giữa đi lên cao | má (tê) |
| Thanh 3 | Xuống thấp rồi lên | mǎ (ngựa) |
| Thanh 4 | Rơi mạnh từ cao xuống thấp | mà (mắng) |
Giai điệu cũng là một chuỗi cao độ, nhưng do người viết nhạc chọn. Khi một chữ thanh 4 rơi vào nốt ngân dài hoặc nốt đi lên, ca sĩ hát theo nốt nhạc và đường rơi của thanh 4 biến mất. Chữ thanh 3 có thể được hát trên một nốt giữ đều, không có chỗ trũng xuống nào. Vì vậy nếu bạn nhớ thanh của một chữ dựa vào cách ca sĩ hát nó, bạn đang nhớ nốt nhạc chứ không phải thanh.
Nhạc tiếng Quảng Đông khác ở điểm này: lời nhạc Quảng thường được đặt sao cho giai điệu đi theo thanh của chữ, nếu không người nghe dễ nghe ra chữ khác. Nhạc tiếng phổ thông thì người viết lời tự do hơn nhiều, nên bài hát phổ thông gần như không mang thông tin thanh điệu.
Vậy sao người Trung Quốc vẫn nghe hiểu lời hát
Họ dựa vào ngữ cảnh và các cụm từ quen thuộc chứ không dựa vào thanh của từng chữ. Trong một bản tình ca, nghe "wo ai ni" thì chỉ có một cách hiểu hợp lý. Người mới học chưa có kho cụm từ đó nên cần thanh điệu nhiều hơn, đúng thứ bài hát không cung cấp. Đó là một lý do nghe nhạc Hoa thấy khó hơn nghe hội thoại chậm cùng trình độ.
Nghe nhạc Hoa giúp được gì cho phát âm
Giai điệu chỉ lấy mất cao độ. Phần âm của chữ vẫn còn nguyên, nên bài hát vẫn luyện được:
- Phụ âm quặt lưỡi zh, ch, sh, r và cặp z, c, s. Ca sĩ phải phát âm rõ những âm này để người nghe hiểu lời.
- Nhóm j, q, x và nguyên âm ü như trong (qù), (yǔ), (lǜ), những âm tiếng Việt không có.
- Phân biệt -n và -ng: (xīn) và (xīng), (rén) và (réng). Vần cuối câu hát thường được ngân dài nên nghe rất rõ.
- Nhận mặt từ và ranh giới câu: tai quen với cách một câu được chia thành cụm nghĩa.
Những lỗi người Việt hay mắc ở phần âm có ở bài 6 lỗi phát âm pinyin người Việt hay mắc.
Luyện thanh bằng chính từ trong bài hát
Cách hiệu quả là lấy từ bạn vừa gặp trong bài hát, rồi luyện cách đọc của nó bằng giọng nói. Thanh điệu nghe rõ nhất khi đọc theo cặp hai âm tiết, vì thanh đứng trước ảnh hưởng thanh đứng sau. Bảng dưới gồm 16 tổ hợp thanh, từ nào cũng thuộc nhóm hay gặp trong lời nhạc Hoa. Hàng là thanh của chữ đầu, cột là thanh của chữ sau.
| Chữ đầu / chữ sau | Thanh 1 | Thanh 2 | Thanh 3 | Thanh 4 |
|---|---|---|---|---|
| Thanh 1 | tiānkōng bầu trời | wēnróu dịu dàng | tiānshǐ thiên thần | sīniàn nhớ nhung |
| Thanh 2 | shíjiān thời gian | huílái quay về | méiyǒu không có | huíyì kỷ niệm |
| Thanh 3 | kěxī tiếc | yǐqián trước kia | yǒngyuǎn mãi mãi (đọc yóngyuǎn) | yǎnlèi nước mắt |
| Thanh 4 | xiàtiān mùa hè | xìngfú hạnh phúc | mèngxiǎng ước mơ | shìjiè thế giới |
Cách tập mỗi ngày khoảng 10 phút:
- Mở từ điển có âm thanh, nghe từng từ trong bảng, đọc theo ba lần.
- Ghi âm giọng mình đọc cả hàng, nghe lại và so với bản mẫu. Chỗ lệch hay gặp nhất là thanh 1 đọc thấp như không dấu tiếng Việt và thanh 4 rơi không đủ mạnh.
- Khi đã quen, đọc to cả câu hát bằng giọng nói. Ví dụ đọc là nǐ wèn wǒ ài nǐ yǒu duō shēn: và đứng trước thanh 4 nên chỉ đọc nửa đầu của thanh 3, xuống thấp rồi dừng.
Ba luật biến điệu cũng không nghe được qua bài hát, cần nhớ khi đọc:
- Hai thanh 3 liền nhau thì chữ đầu đọc thành thanh 2: đọc yóngyuǎn, đọc ní hǎo.
- đứng trước thanh 4 đọc thành thanh 2: búyào, búshì.
- đứng trước thanh 4 đọc thanh 2 ( yíyàng), đứng trước thanh 1, 2, 3 đọc thanh 4 ( yìqǐ).
Cách đọc từng thanh và so sánh với dấu tiếng Việt có ở bài bốn thanh điệu tiếng Trung và dấu tiếng Việt.
Tự kiểm trong một phút
Chọn một câu bạn thuộc trong bài hát yêu thích và đọc to như đang nói chuyện, không hát. Nếu bạn không chắc chữ nào lên, chữ nào xuống, nghĩa là bạn thuộc giai điệu của câu chứ chưa thuộc thanh điệu. Lúc đó hãy tra từng từ trong câu, đánh dấu thanh bằng pinyin, đọc lại vài lần, rồi mới quay về hát.
Bài hát là chỗ gặp từ, còn giọng nói là chỗ học cách đọc từ. Muốn có nguồn nghe giọng nói theo từng cấp, xem luyện nghe tiếng Trung. Cách dùng bài hát cho đúng việc có ở bài cách học tiếng Trung qua bài hát.
