Giáo trình tiếng Trung cho người mới: so sánh Hán ngữ, chuẩn HSK, Boya, MSUTONG và giáo trình khẩu ngữ
Nội dung bài viết
Người mới bắt đầu học tiếng Trung nên chọn một trong hai bộ: Giáo trình Hán ngữ (, 6 quyển) nếu tự học và cần giải thích ngữ pháp kỹ, hoặc Giáo trình chuẩn HSK () nếu có kế hoạch thi HSK. Muốn nói giao tiếp nhanh thì bổ sung một giáo trình khẩu ngữ: 301 câu đàm thoại tiếng Hoa () hoặc Hán ngữ khẩu ngữ tốc thành (). Boya () có bài khoá dài, hợp người học trong lớp và định hướng lên cao; MSUTONG có chủ đề đời sống hiện đại và bản song ngữ Trung – Việt, hợp người học giao tiếp theo lớp; Phát triển Hán ngữ () có quyển riêng cho từng kỹ năng. Bài này so sánh các bộ, đi sâu vào Boya, MSUTONG và giáo trình khẩu ngữ, rồi chỉ cách chọn theo mục tiêu và cách tự học với giáo trình.
So sánh các bộ giáo trình tiếng Trung phổ biến
| Giáo trình | Nhà xuất bản gốc | Cấu trúc | Điểm mạnh | Hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Giáo trình Hán ngữ (), chủ biên Dương Ký Châu | NXB Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh | 3 cấp, mỗi cấp 2 quyển, tổng 6 quyển | Giải thích ngữ pháp tuần tự, kỹ; nhiều bài tập; rất phổ biến ở Việt Nam nên dễ tìm bài giảng | Người tự học từ con số 0, sinh viên |
| Giáo trình chuẩn HSK (), chủ biên Khương Lệ Bình | NXB Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh | Theo 6 cấp HSK: cấp 1–3 mỗi cấp 1 quyển, cấp 4–6 mỗi cấp 2 quyển; có sách bài tập đi kèm | Từ vựng và dạng bài bám sát đề HSK | Người có kế hoạch thi HSK |
| 301 câu đàm thoại tiếng Hoa () | NXB Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh | 2 quyển, 40 bài theo tình huống | Mẫu câu giao tiếp dùng ngay, bài ngắn | Người cần nói giao tiếp nhanh, học bổ trợ |
| Hán ngữ khẩu ngữ tốc thành (), chủ biên Mã Tiễn Phi | NXB Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh (bản thứ ba do NXB Đại học Bắc Kinh in) | 5 cấp: nhập môn, cơ sở, nâng cao, trung cấp, cao cấp | Giáo trình chuyên nói, thiết kế cho khoá ngắn hạn cấp tốc | Người cần luyện khẩu ngữ, học bổ trợ bên cạnh bộ tổng hợp |
| Boya (), chủ biên Lý Hiểu Kỳ | NXB Đại học Bắc Kinh | 4 trình độ từ sơ cấp tới cao cấp, mỗi trình độ nhiều quyển | Bài khoá dài, tự nhiên, lên cao tốt | Người học trong lớp, định hướng học lên cao |
| MSUTONG | Bản tiếng Việt: NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, THANHMAIHSK phát hành | 12 quyển: sơ cấp, trung cấp, cao cấp, mỗi cấp 4 quyển | Chủ đề đời sống hiện đại, song ngữ Trung – Việt, chú trọng nghe nói | Người học giao tiếp theo lớp hoặc tự học có hướng dẫn |
| Phát triển Hán ngữ () | NXB Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh | Chia theo cấp và theo kỹ năng: tổng hợp, nói, nghe, đọc, viết | Có quyển riêng cho từng kỹ năng | Người muốn bù một kỹ năng yếu |
Nhiều bộ có bản dịch hoặc bản biên soạn lại tiếng Việt với tên gọi khác nhau giữa các nhà phát hành. Khi mua, đối chiếu tên sách tiếng Trung và tên chủ biên in trên bìa để chắc là đúng bộ.
Chọn giáo trình theo mục tiêu
| Bạn là | Bộ chính | Bộ bổ trợ (nếu cần) |
|---|---|---|
| Tự học từ đầu, chưa có mốc thi | Giáo trình Hán ngữ | 301 câu đàm thoại để luyện nói |
| Cần chứng chỉ HSK trong 6–12 tháng | Giáo trình chuẩn HSK đúng cấp | Sách bài tập đi kèm, đề mẫu HSK |
| Chỉ cần giao tiếp đi làm, đi du lịch | 301 câu đàm thoại hoặc Hán ngữ khẩu ngữ tốc thành (nhập môn) | Giáo trình chuẩn HSK 1–2 để có nền ngữ pháp |
| Học ở trung tâm dùng MSUTONG, hoặc thích sách song ngữ, chủ đề đời sống | MSUTONG sơ cấp | Sách bài tập đi kèm của bộ |
| Đã học qua cơ bản, thấy sách cũ quá dễ | Boya trung cấp hoặc Giáo trình chuẩn HSK cấp cao hơn | Tài liệu đọc thật |
| Nghe hoặc nói yếu hẳn các kỹ năng khác | Giữ bộ đang học | Quyển nói hoặc nghe của Phát triển Hán ngữ, hoặc Hán ngữ khẩu ngữ tốc thành đúng cấp |
| Dùng tiếng Trung trong buôn bán, văn phòng | Nền HSK 3–4 trước | Sách thương mại, xem giáo trình tiếng Trung thương mại |
Giáo trình chuẩn HSK: nội dung từng cấp
Bộ này chia đúng theo cấp đề thi nên dễ tính lộ trình. Mục lục, từ vựng và ngữ pháp từng quyển:
| Quyển | Số bài | Từ vựng | Chi tiết |
|---|---|---|---|
| HSK 1 | 15 bài | 150 từ | Giáo trình chuẩn HSK 1 |
| HSK 2 | 15 bài | 300 từ cộng dồn | Giáo trình chuẩn HSK 2 |
| HSK 3 | 20 bài | 600 từ cộng dồn | Giáo trình chuẩn HSK 3 |
| HSK 4 | 2 tập, 20 bài | thêm 600 từ | Giáo trình chuẩn HSK 4 |
| HSK 5 | 2 tập, 36 bài | thêm 1.300 từ | Giáo trình chuẩn HSK 5 |
Cấu trúc đề HSK từng cấp nằm ở bài HSK là gì; khung 9 cấp mới ở bài HSK 9 cấp.
Giáo trình Hán ngữ hay Giáo trình chuẩn HSK?
Đây là câu hỏi hay gặp nhất của người mới, vì hai bộ đều phổ biến:
- Hán ngữ dạy ngữ pháp theo trình tự của sách, giải thích dài, bài tập nhiều. Hợp người thích hiểu vì sao câu đúng. Nhược điểm là từ vựng không khớp hoàn toàn danh sách HSK, người thi phải bổ sung.
- Chuẩn HSK ngắn gọn hơn, mỗi bài ít chữ, từ vựng đúng danh sách thi. Hợp người có mốc thi. Nhược điểm là phần giải thích ngữ pháp ngắn, người tự học nên xem thêm giải thích ngoài.
Không cần học cả hai song song. Chọn một bộ làm chính, phần ngữ pháp chưa rõ tra thêm ở mục ngữ pháp tiếng Trung.
Giáo trình Boya: các cấp và hợp với ai
Boya (, Bóyǎ Hànyǔ) là bộ giáo trình tổng hợp của NXB Đại học Bắc Kinh, chủ biên Lý Hiểu Kỳ (). Bản gốc đã ra tới bản thứ ba. Ở Việt Nam, sách tiếng Việt do MCBooks phát hành và đặt tên theo trình độ thay cho tên tiếng Trung của từng chặng:
| Tên bản gốc | Tên thường gặp ở bản tiếng Việt | Trình độ |
|---|---|---|
| I, II | Boya Sơ cấp 1, Sơ cấp 2 | Bắt đầu từ con số 0 |
| I, II | Boya Trung cấp 1, tập 1 và tập 2 | Sau sơ cấp, dành cho người đã có khoảng HSK 3 |
| I, II | Boya Trung cấp 2, tập 1 và tập 2 | Trung cấp |
| Boya Cao cấp | Cao cấp |
Ngoài bộ tổng hợp trên, bản gốc còn có hai nhánh kỹ năng riêng: nghe nói () và đọc viết ().
- Điểm mạnh: càng lên cao bài khoá càng dài và gần văn bản thật, nên Boya là bộ hay được chọn khi đã qua giai đoạn nhập môn và muốn học tới trình độ đọc báo, đọc văn.
- Điểm yếu với người tự học: nhịp tăng từ vựng nhanh, giải thích ngữ pháp gọn, bài khoá dài. Người tự học từ đầu thường thấy Giáo trình Hán ngữ hoặc chuẩn HSK dễ theo hơn, rồi chuyển sang Boya trung cấp.
- Không khớp danh sách HSK: người cần thi vẫn phải ôn thêm từ vựng và dạng đề, xem sách luyện thi HSK theo từng cấp.
Giáo trình MSUTONG: cấu trúc 12 quyển
MSUTONG là bộ giáo trình tích hợp bốn kỹ năng, bản tiếng Việt do NXB Đại học Quốc gia Hà Nội in, THANHMAIHSK giữ quyền phát hành và phân phối qua nhà sách Bác Nhã. Sách trình bày song ngữ Trung – Việt, nhiều hình minh hoạ.
| Cấp | Số quyển | Nội dung theo nhà phát hành |
|---|---|---|
| Sơ cấp | 4 quyển, mỗi quyển 10 bài | Làm quen toàn bộ ngữ âm và nét chữ Hán ngay từ bài 1; chủ đề chào hỏi, hỏi tên, hỏi đường, gia đình, đi taxi, dùng WeChat; hướng tới HSK 3 |
| Trung cấp | 4 quyển, mỗi quyển 10 bài | Chủ đề du lịch, thanh toán, phỏng vấn xin việc, chuyển nhà, ẩm thực |
| Cao cấp | 4 quyển, mỗi quyển 10 bài | Khoảng 1.600 từ và 80 điểm ngữ pháp; chủ đề xã hội như thanh toán không tiền mặt, già hoá dân số, đô thị hoá; đầu ra tương đương HSK 5 |
- Điểm mạnh: từ vựng và tình huống của đời sống Trung Quốc hiện nay, trong khi các bộ cũ vẫn giữ nhiều bài khoá viết từ lâu. Phần nghe nói được đặt nặng.
- Điểm cần biết: bộ sách gắn với hệ thống lớp của đơn vị phát hành; file nghe và học liệu đi kèm lấy qua mã in trong sách chính hãng. Người tự học hoàn toàn nên lật thử vài bài trước khi mua trọn bộ.
- Về "giáo trình MSUTONG PDF": đây là sách có bản quyền đang bán chính thức, file PDF trôi nổi là bản chụp không được phép và thường không kèm audio.
Giáo trình khẩu ngữ tiếng Trung: luyện nói bằng sách nào
Giáo trình khẩu ngữ (, kǒuyǔ) là sách chỉ tập trung vào nói: bài là hội thoại, bài tập là thay từ, trả lời, đóng vai. Nên học nó song song với một bộ tổng hợp chứ không thay hẳn, vì sách nói ít giải thích ngữ pháp và không luyện viết.
| Giáo trình | Cấp | Dùng khi |
|---|---|---|
| 301 câu đàm thoại tiếng Hoa () | Sơ cấp, 2 quyển 40 bài | Mới bắt đầu, cần mẫu câu dùng ngay. Mục lục và ngữ pháp từng bài ở bài 301 câu đàm thoại tiếng Hoa |
| Hán ngữ khẩu ngữ tốc thành (, Short-term Spoken Chinese) | nhập môn (quyển thượng, hạ), cơ sở, nâng cao, trung cấp, cao cấp | Muốn một lộ trình nói đi từ sơ cấp tới cao cấp. Đây là bộ người tìm "giáo trình khẩu ngữ tiếng Trung cấp tốc" thường nhắc tới: (sùchéng) nghĩa là học cấp tốc |
| Phát triển Hán ngữ – Nói giao tiếp () | Sơ cấp 1, 2; trung cấp 1, 2 (bản tiếng Việt MCBooks) | Đang học Phát triển Hán ngữ tổng hợp, hoặc cần một quyển nói bám theo cấp độ |
Giáo trình khẩu ngữ sơ cấp nên chọn cuốn nào: người chưa biết gì chọn 301 câu đàm thoại vì bài ngắn và có nhiều bản giảng tiếng Việt; người đã học xong khoảng HSK 2 và muốn nói dài hơn thì chuyển sang Hán ngữ khẩu ngữ tốc thành, bắt đầu từ quyển cơ sở.
Cách luyện khẩu ngữ với giáo trình
- Nghe và nói đuổi theo audio từng câu hội thoại tới khi nói kịp tốc độ băng, không nhìn chữ.
- Thay từ trong khung câu: với (Nǐ xiǎng qù nǎr? Bạn muốn đi đâu?), thay động từ và địa điểm để ra 5–10 câu của mình.
- Đóng cả hai vai của bài hội thoại, rồi nói lại nội dung bài bằng lời của mình trong một phút.
- Ghi âm và so với băng để bắt lỗi thanh điệu, vì khi nói nhanh người Việt hay đọc lệch thanh 3 và thanh nhẹ.
Kế hoạch tập nói hằng ngày ở bài luyện nói tiếng Trung một mình. Nếu muốn có đối tượng nghe mình nói, xem nhóm app có phần nói trong bài app học tiếng Trung. Cần chứng chỉ nói thì kỳ thi tương ứng là HSKK.
Một bộ giáo trình đầy đủ gồm những gì
- Sách bài học (): bài khoá, từ mới, ngữ pháp.
- Sách bài tập (): với Giáo trình chuẩn HSK là quyển riêng, nên mua kèm nếu thi.
- File nghe: bắt buộc phải có. Học giáo trình không có audio thì phần nghe và phát âm hổng.
- Đáp án và lời thoại bài nghe: cần cho người tự học để tự chấm.
Về bản PDF: các bộ trên đều là sách có bản quyền, file PDF lan truyền trên mạng thường là bản chụp không được phép và hay thiếu audio hoặc đáp án. Tài nguyên nghe thường được nhà xuất bản hoặc nhà phát hành cung cấp kèm sách mua chính thức. Các nguồn học miễn phí hợp pháp được gom ở bài tài liệu học tiếng Trung.
Cách tự học với giáo trình cho hiệu quả
- Học pinyin trước khi mở bài 1, dù sách có phần pinyin. Bảng đầy đủ ở bài bảng pinyin đầy đủ.
- Mỗi bài đi theo thứ tự: nghe bài khoá không nhìn chữ, học từ mới, đọc ngữ pháp, đọc to bài khoá, làm bài tập, nghe lại.
- Mỗi tuần 1–2 bài là nhịp bền với người học 30–60 phút mỗi ngày.
- Mỗi bài phải có đầu ra: nói lại bài khoá bằng lời mình, hoặc đặt 5 câu với ngữ pháp mới.
- Đi hết một quyển rồi mới đánh giá. Đổi bộ giữa chừng là nhảy sang một thứ tự ngữ pháp khác.
Giáo trình không lo được ba việc
- Ôn từ vựng theo lịch: bài 12 không tự nhắc lại từ của bài 3 đúng lúc sắp quên. Việc này phải tự sắp, xem mỗi ngày nên học bao nhiêu từ.
- Nghe tiếng Trung thật: bài khoá đọc chậm, rõ; cần thêm nguồn nghe ngoài, xem luyện nghe tiếng Trung.
- Người sửa lỗi khi nói: nếu cần, cân nhắc lớp học, xem cách chọn trung tâm tiếng Trung.
Thứ tự học tổng thể từ ngày đầu tới HSK 4 nằm ở bài lộ trình tự học tiếng Trung tại nhà.
