Giới từ trong tiếng Trung: bảng giới từ thường dùng, cụm giới từ và vị trí trong câu

Giới từ trong tiếng Trung (介词 jiècí) là từ đứng trước danh từ hoặc đại từ để tạo thành cụm giới từ, còn gọi là kết cấu giới từ, cho biết thời gian, nơi chốn, phương hướng, đối tượng, cách thức, nguyên nhân hay mục đích của hành động. Quy tắc quan trọng nhất với người Việt: cụm giới từ đứng trước động từ. Tiếng Việt nói "tôi đọc sách ở thư viện", tiếng Trung nói 我在图书馆看书。 Wǒ zài túshūguǎn kàn shū. Chỉ vài giới từ như 在, 到, 给, 向, 自, 于 được đặt sau một số động từ. Bài này có dấu hiệu nhận ra giới từ, hai vị trí của cụm giới từ, bảng khoảng 30 giới từ thường dùng theo nhóm, cách phân biệt 对/对于/关于, 往/向/朝, 离/从, lỗi hay gặp và bài tập có đáp án.

Giới từ là gì, cụm giới từ là gì

Phần lớn giới từ tiếng Trung vốn là động từ, nên nhiều chữ vừa là động từ vừa là giới từ. So hai câu:

• 他在家。 Tā zài jiā. (Anh ấy ở nhà.) 在 là động từ chính.
• 他在家做饭。 Tā zài jiā zuò fàn. (Anh ấy nấu cơm ở nhà.) Động từ chính là 做; 在家 là cụm giới từ chỉ nơi chốn.

Một từ đang làm giới từ khi có đủ các dấu hiệu sau:

• Luôn có danh từ hoặc đại từ theo sau, không đứng một mình, không làm vị ngữ.
• Trong câu còn một động từ hoặc tính từ chính khác.
• Không mang 了, 着, 过 và không lặp lại. Các từ như 随着, 沿着 có sẵn chữ 着 trong từ, không tính.
• Phủ định, phó từ và động từ năng nguyện đặt trước giới từ: 他没给我打电话。 Tā méi gěi wǒ dǎ diànhuà. (Anh ấy không gọi điện cho tôi.)

Cụm giới từ = giới từ + danh từ/đại từ/cụm danh từ, ví dụ 从越南 cóng Yuènán (từ Việt Nam), 对这个问题 duì zhège wèntí (đối với vấn đề này). Cụm này thường làm trạng ngữ đứng trước động từ, đôi khi làm bổ ngữ sau động từ, hoặc thêm 的 để làm định ngữ (关于环境的文章 guānyú huánjìng de wénzhāng, bài viết về môi trường).

Vị trí của cụm giới từ trong câu

Đa số đứng trước động từ

Trật tự chuẩn: Chủ ngữ + (phó từ / phủ định / động từ năng nguyện) + cụm giới từ + động từ + tân ngữ.

• 我在银行工作。 Wǒ zài yínháng gōngzuò. (Tôi làm việc ở ngân hàng.) ✗ 我工作在银行。
• 我想跟你学中文。 Wǒ xiǎng gēn nǐ xué Zhōngwén. (Tôi muốn học tiếng Trung với bạn.)

Một số giới từ hay đứng đầu câu, trước chủ ngữ, nhất là khi cụm giới từ dài: 关于, 对于, 至于, 随着, 为了, 根据, 自从. Riêng 关于 khi làm trạng ngữ chỉ đứng đầu câu, không đứng giữa chủ ngữ và động từ.

Một số giới từ đứng sau động từ

Khi đứng sau động từ, cụm giới từ làm bổ ngữ và thường nói kết quả của hành động: người hay vật đến đâu, về tay ai. Kiểu bổ ngữ này được xếp chung với các loại bổ ngữ khác ở bài bổ ngữ tiếng Trung.

Giới từ	Động từ hay đi kèm	Ví dụ
在 zài	住, 坐, 放, 站, 写, 生	他住在北京。 Tā zhù zài Běijīng. (Anh ấy sống ở Bắc Kinh.)
到 dào	搬, 送, 回, 走, 学	我们学到第十课了。 Wǒmen xuédào dì shí kè le. (Chúng tôi học tới bài mười rồi.)
给 gěi	送, 交, 寄, 借, 还	我送给她一本书。 Wǒ sònggěi tā yī běn shū. (Tôi tặng cô ấy một cuốn sách.)
向 xiàng	走, 飞, 流, 转 (văn viết)	走向成功 zǒuxiàng chénggōng (đi tới thành công)
自 zì	来	他来自越南。 Tā láizì Yuènán. (Anh ấy đến từ Việt Nam.)
于 yú	毕业, 位, 生, 有利 (văn viết)	河内位于越南北部。 Hénèi wèiyú Yuènán běibù. (Hà Nội nằm ở miền Bắc Việt Nam.)

在 đứng trước hay sau động từ đôi khi đổi nghĩa: 他在床上跳。 Tā zài chuáng shang tiào. (Nó nhảy trên giường, nhảy tại chỗ.) khác 他跳到床上。 Tā tiàodào chuáng shang. (Nó nhảy lên giường.) Các nghĩa của 在 có bài riêng: cách dùng chữ 在 trong tiếng Trung.

Bảng giới từ thường dùng trong tiếng Trung theo nhóm

Cột cuối là bài đầu tiên dạy giới từ đó trong bộ Giáo trình chuẩn HSK; dấu gạch là bộ sách tới HSK 5 chưa dạy riêng.

Nhóm	Giới từ	Nghĩa	Ví dụ	Bài giáo trình
Thời gian, nơi chốn	在 zài	ở, tại, vào lúc	我在图书馆看书。 Wǒ zài túshūguǎn kàn shū. (Tôi đọc sách ở thư viện.)	HSK 1 bài 9
Thời gian, nơi chốn	从 cóng	từ (điểm bắt đầu)	我从八点开始上课。 Wǒ cóng bā diǎn kāishǐ shàngkè. (Tôi bắt đầu học từ tám giờ.)	HSK 2 bài 9
Thời gian, nơi chốn	离 lí	cách (khoảng cách tới một mốc)	离考试还有三天。 Lí kǎoshì hái yǒu sān tiān. (Còn ba ngày nữa là thi.)	HSK 2 bài 7
Thời gian, nơi chốn	当 dāng	khi, lúc (当…的时候)	当我到的时候，他已经走了。 Dāng wǒ dào de shíhou, tā yǐjīng zǒu le. (Khi tôi đến thì anh ấy đã đi rồi.)	HSK 4 bài 2
Thời gian, nơi chốn	自从 zìcóng	kể từ khi (mốc trong quá khứ)	自从搬到这里，我每天都走路上班。 Zìcóng bāndào zhèlǐ, wǒ měitiān dōu zǒulù shàngbān. (Từ khi chuyển tới đây, ngày nào tôi cũng đi bộ đi làm.)	HSK 5 bài 22
Thời gian, nơi chốn	趁 chèn	nhân lúc, tranh thủ lúc	趁天还没黑，我们快回家吧。 Chèn tiān hái méi hēi, wǒmen kuài huí jiā ba. (Tranh thủ trời chưa tối, mình về nhà nhanh đi.)	HSK 5 bài 19
Phương hướng	往 wǎng	về phía (hướng di chuyển)	一直往前走。 Yīzhí wǎng qián zǒu. (Cứ đi thẳng về phía trước.)	HSK 2 bài 13
Phương hướng	向 xiàng	hướng về; với, theo (ai)	向左拐。 Xiàng zuǒ guǎi. (Rẽ trái.)	HSK 3 bài 18
Phương hướng	朝 cháo	quay về phía	他朝我笑了笑。 Tā cháo wǒ xiàole xiào. (Anh ấy mỉm cười với tôi.)	HSK 5 bài 25
Đối tượng	对 duì	đối với, với	他对我很好。 Tā duì wǒ hěn hǎo. (Anh ấy đối xử với tôi rất tốt.)	HSK 2 bài 10
Đối tượng	给 gěi	cho (người nhận)	我给你介绍一下。 Wǒ gěi nǐ jièshào yīxià. (Để tôi giới thiệu với bạn.)	HSK 1 bài 13
Đối tượng	跟 gēn	với, cùng (người cùng làm)	你跟谁一起去？ Nǐ gēn shéi yīqǐ qù? (Bạn đi cùng ai?)	HSK 3 bài 1
Đối tượng	为 wèi	cho, vì (người được hưởng)	大家都为你高兴。 Dàjiā dōu wèi nǐ gāoxìng. (Mọi người đều mừng cho bạn.)	HSK 3 bài 5
Đối tượng	替 tì	thay cho	你替我向他问好。 Nǐ tì wǒ xiàng tā wènhǎo. (Bạn gửi lời hỏi thăm anh ấy giúp tôi.)	HSK 5 bài 6
Đối tượng	关于 guānyú	về (chủ đề)	这是一本关于中国历史的书。 Zhè shì yī běn guānyú Zhōngguó lìshǐ de shū. (Đây là một cuốn sách về lịch sử Trung Quốc.)	HSK 3 bài 18
Đối tượng	对于 duìyú	đối với	对于这个问题，大家的看法不一样。 Duìyú zhège wèntí, dàjiā de kànfǎ bù yīyàng. (Về vấn đề này, mỗi người một ý.)	HSK 4 bài 12
Đối tượng	至于 zhìyú	còn về, về phần	至于价格，我们可以再谈。 Zhìyú jiàgé, wǒmen kěyǐ zài tán. (Còn giá cả thì mình bàn sau.)	HSK 5 bài 26
Đối tượng	除了 chúle	ngoài… ra, trừ	除了小王，大家都来了。 Chúle Xiǎo Wáng, dàjiā dōu lái le. (Trừ Tiểu Vương, mọi người đều đến rồi.)	HSK 3 bài 15
Căn cứ, cách thức	按照 ànzhào	theo, dựa theo	请按照要求填表。 Qǐng ànzhào yāoqiú tián biǎo. (Vui lòng điền biểu mẫu theo yêu cầu.)	HSK 4 bài 4
Căn cứ, cách thức	根据 gēnjù	căn cứ vào	根据天气预报，明天有雨。 Gēnjù tiānqì yùbào, míngtiān yǒu yǔ. (Theo dự báo thời tiết, mai có mưa.)	HSK 3 bài 17
Căn cứ, cách thức	通过 tōngguò	thông qua	我通过朋友认识了他。 Wǒ tōngguò péngyou rènshile tā. (Tôi quen anh ấy qua một người bạn.)	HSK 4 bài 9
Căn cứ, cách thức	用 yòng	bằng (công cụ, ngôn ngữ)	他用中文写信。 Tā yòng Zhōngwén xiě xìn. (Anh ấy viết thư bằng tiếng Trung.)	—
Căn cứ, cách thức	以 yǐ	bằng, lấy (văn viết)	他以第一名的成绩毕业。 Tā yǐ dì yī míng de chéngjì bìyè. (Anh ấy tốt nghiệp với thành tích đứng đầu.)	HSK 4 bài 14
Căn cứ, cách thức	凭 píng	dựa vào, bằng	凭票入场。 Píng piào rùchǎng. (Vào cửa bằng vé.)	HSK 5 bài 20
Căn cứ, cách thức	随着 suízhe	cùng với, theo đà	随着年龄的增长，他越来越成熟。 Suízhe niánlíng de zēngzhǎng, tā yuè lái yuè chéngshú. (Càng lớn tuổi anh ấy càng chín chắn.)	HSK 4 bài 13
Nguyên nhân, mục đích	为了 wèile	để, vì (mục đích)	为了身体健康，他每天跑步。 Wèile shēntǐ jiànkāng, tā měitiān pǎobù. (Để khoẻ mạnh, ngày nào anh ấy cũng chạy bộ.)	HSK 3 bài 17
Nguyên nhân, mục đích	由于 yóuyú	do (vừa là giới từ vừa là liên từ)	由于大雾，航班推迟了。 Yóuyú dà wù, hángbān tuīchí le. (Do sương mù dày, chuyến bay bị hoãn.)	HSK 4 bài 10
So sánh	比 bǐ	hơn, so với	今天比昨天冷。 Jīntiān bǐ zuótiān lěng. (Hôm nay lạnh hơn hôm qua.)	HSK 2 bài 11
So sánh	跟…一样 gēn… yīyàng	giống như	我的手机跟你的一样。 Wǒ de shǒujī gēn nǐ de yīyàng. (Điện thoại của tôi giống của bạn.)	HSK 3 bài 9
Xử lý, bị động	把 bǎ	đưa tân ngữ lên trước động từ	请把门关上。 Qǐng bǎ mén guānshang. (Làm ơn đóng cửa lại.)	HSK 3 bài 11
Xử lý, bị động	被 bèi	bị, được	我的自行车被偷了。 Wǒ de zìxíngchē bèi tōu le. (Xe đạp của tôi bị lấy trộm.)	HSK 3 bài 20
Xử lý, bị động	由 yóu	do (ai phụ trách)	这件事由我负责。 Zhè jiàn shì yóu wǒ fùzé. (Việc này do tôi phụ trách.)	HSK 4 bài 13
Nhấn mạnh	连 lián	ngay cả (连…都/也)	他连饭都没吃。 Tā lián fàn dōu méi chī. (Anh ấy đến cơm cũng chưa ăn.)	HSK 4 bài 11

Ba giới từ cơ bản 给, 跟, 从 (kèm 从…到… và 跟 khác 和 ra sao) được giảng kỹ ở cách dùng giới từ 给, 跟, 从. Ba cấu trúc lớn có bài riêng: câu so sánh với 比, câu chữ 把 và câu bị động với 被.

Phân biệt các giới từ dễ nhầm

对, 对于 và 关于

• 对 dùng rộng nhất, kể cả thái độ giữa người với người: 老师对学生很耐心。 Lǎoshī duì xuésheng hěn nàixīn. (Cô giáo rất kiên nhẫn với học sinh.) Chỗ này không thay bằng 对于 được.
• 对于 trang trọng hơn, nêu đối tượng mà người nói có ý kiến hay thái độ. Hầu hết câu có 对于 đổi sang 对 vẫn đúng, chiều ngược lại thì không phải lúc nào cũng được.
• 关于 nêu chủ đề, phạm vi ("về"). Làm trạng ngữ thì đứng đầu câu; hay dùng làm định ngữ với 的 hoặc đặt ở tiêu đề. ✗ 我们关于这个问题讨论了很久。 → 关于这个问题，我们讨论了很久。 Guānyú zhège wèntí, wǒmen tǎolùnle hěn jiǔ. (Về vấn đề này, chúng tôi đã bàn rất lâu.)

Mẹo chọn: câu nói "nghĩ gì, cảm thấy gì về đối tượng" thì dùng 对/对于; câu chỉ "nội dung nói về cái gì" thì dùng 关于. Điểm này được dạy ở Giáo trình chuẩn HSK 4 bài 12.

往, 向 và 朝

	往 wǎng	向 xiàng	朝 cháo
Đi với phương hướng, nơi chốn	Có	Có	Có
Đi với người	Không	Có	Có, chỉ với động tác cụ thể
Đứng sau động từ	Có: 开往, 飞往, 寄往	Có: 走向, 飞向, 转向	Không
Đi với động từ trừu tượng (学习, 道歉, 表示)	Không	Có	Không

• 飞往河内的航班 fēiwǎng Hénèi de hángbān (chuyến bay đi Hà Nội)
• 我向你道歉。 Wǒ xiàng nǐ dàoqiàn. (Tôi xin lỗi bạn.) ✗ 我朝你道歉。
• 他朝我挥了挥手。 Tā cháo wǒ huīle huī shǒu. (Anh ấy vẫy tay về phía tôi.)

离 và 从

离 đo khoảng cách từ một mốc, không có chuyển động: 我家离公司五公里。 Wǒ jiā lí gōngsī wǔ gōnglǐ. (Nhà tôi cách công ty năm cây số.) 从 nêu điểm xuất phát của một chuyển động hoặc một khoảng thời gian: 我从公司回家。 Wǒ cóng gōngsī huí jiā. (Tôi từ công ty về nhà.) Câu "nhà tôi xa trường" phải dùng 离: ✗ 我家从学校很远。 → 我家离学校很远。 Wǒ jiā lí xuéxiào hěn yuǎn.

Lỗi người Việt hay mắc với giới từ

1. Đặt cụm giới từ sau động từ theo tiếng Việt. ✗ 我学习汉语在河内。 → 我在河内学习汉语。 Wǒ zài Hénèi xuéxí Hànyǔ. (Tôi học tiếng Trung ở Hà Nội.)
2. Thiếu động từ chính. ✗ 我跟他。(định nói "tôi đi với anh ấy") → 我跟他一起去。 Wǒ gēn tā yīqǐ qù.
3. Gắn 了 vào giới từ thay vì động từ. ✗ 我给了他打电话。 → 我给他打了电话。 Wǒ gěi tā dǎle diànhuà. (Tôi đã gọi điện cho anh ấy.)
4. Đặt phủ định sau giới từ. ✗ 他给我没打电话。 → 他没给我打电话。 Tā méi gěi wǒ dǎ diànhuà.
5. Dùng 从, 在, 往 trực tiếp với người. Các giới từ chỉ nơi chốn cần thêm 这儿/那儿 sau danh từ chỉ người. ✗ 我从老师借了一本书。 → 我从老师那儿借了一本书。 Wǒ cóng lǎoshī nàr jièle yī běn shū. (Tôi mượn thầy một cuốn sách.)
6. Dịch "tốt với tôi" thành 给. ✗ 他给我很好。 → 他对我很好。 Tā duì wǒ hěn hǎo. 给 chỉ người nhận một vật hay một hành động, 对 chỉ đối tượng của thái độ.
7. Dùng 往 với người. ✗ 往老师学习。 → 向老师学习。 Xiàng lǎoshī xuéxí. (Học tập thầy cô.)

Bài tập giới từ tiếng Trung có đáp án

Phần A: điền giới từ

Chọn từ thích hợp: 在, 从, 离, 往, 向, 对, 给, 关于, 为了, 把, 被.

1. 我家___地铁站只有五分钟。
2. 你___前走，就能看到银行。
3. 我们应该___他学习。
4. 他___我很热情。
5. ___学好汉语，她去了北京。
6. 我的钱包___小偷偷走了。
7. 这是一篇___越南文化的文章。
8. 我___八点到十二点都在上课。
9. 晚上我___妈妈发了一条短信。
10. 请___这本书放在桌子上。

Phần B: sửa câu sai

1. 我吃饭在食堂。
2. 他给了我发短信。
3. 我们关于这件事已经谈过了。
4. 她跟我不一起去。

Đáp án

Phần A:

1. 我家离地铁站只有五分钟。 Wǒ jiā lí dìtiězhàn zhǐyǒu wǔ fēnzhōng. (Nhà tôi cách ga tàu điện ngầm chỉ năm phút.)
2. 你往前走，就能看到银行。 Nǐ wǎng qián zǒu, jiù néng kàndào yínháng. (Bạn đi về phía trước là thấy ngân hàng.)
3. 我们应该向他学习。 Wǒmen yīnggāi xiàng tā xuéxí. (Chúng ta nên học tập anh ấy.)
4. 他对我很热情。 Tā duì wǒ hěn rèqíng. (Anh ấy rất nhiệt tình với tôi.)
5. 为了学好汉语，她去了北京。 Wèile xuéhǎo Hànyǔ, tā qùle Běijīng. (Để học giỏi tiếng Trung, cô ấy đã sang Bắc Kinh.)
6. 我的钱包被小偷偷走了。 Wǒ de qiánbāo bèi xiǎotōu tōuzǒu le. (Ví của tôi bị kẻ trộm lấy mất.)
7. 这是一篇关于越南文化的文章。 Zhè shì yī piān guānyú Yuènán wénhuà de wénzhāng. (Đây là một bài viết về văn hoá Việt Nam.)
8. 我从八点到十二点都在上课。 Wǒ cóng bā diǎn dào shí'èr diǎn dōu zài shàngkè. (Từ tám giờ đến mười hai giờ tôi đều có tiết học.)
9. 晚上我给妈妈发了一条短信。 Wǎnshang wǒ gěi māma fāle yī tiáo duǎnxìn. (Tối tôi nhắn cho mẹ một tin.)
10. 请把这本书放在桌子上。 Qǐng bǎ zhè běn shū fàng zài zhuōzi shang. (Vui lòng đặt cuốn sách này lên bàn.)

Phần B:

1. 我在食堂吃饭。 Wǒ zài shítáng chīfàn. (cụm giới từ đứng trước động từ)
2. 他给我发了短信。 Tā gěi wǒ fāle duǎnxìn. (了 đi sau động từ, không đi sau giới từ)
3. 关于这件事，我们已经谈过了。 Guānyú zhè jiàn shì, wǒmen yǐjīng tánguo le. (关于 làm trạng ngữ đứng đầu câu)
4. 她不跟我一起去。 Tā bù gēn wǒ yīqǐ qù. (phủ định đứng trước giới từ)

Học giới từ theo thứ tự nào

• HSK 1–2: 在, 给, 从, 对, 比, 往, cùng động từ 离 dùng như giới từ. Xem ngữ pháp HSK 2.
• HSK 3: 跟, 向, 为, 为了, 根据, 关于, 除了, 把, 被. Xem ngữ pháp HSK 3.
• HSK 4: 当, 与, 按照, 通过, 对于, 由, 随着, 以, 连. Xem ngữ pháp HSK 4.
• HSK 5: 于, 替, 趁, 凭, 自从, 朝, 至于 và nhiều giới từ văn viết khác. Xem ngữ pháp HSK 5.

Với mỗi giới từ mới, học luôn cả cụm đi kèm (对…感兴趣, 从…到…, 跟…一样, 连…都) thay vì học chữ lẻ, vì trong câu thật giới từ gần như không bao giờ đứng một mình. Liên từ, loại từ nối còn lại, được tổng hợp ở bài liên từ trong tiếng Trung.