Học Từ Vựng Tiếng Nhật Theo JLPT

JLPT chia năng lực tiếng Nhật thành năm bậc, đánh số ngược: N5 là mức nhập môn còn N1 là mức cao nhất. Ban tổ chức không công bố danh sách từ chính thức, nhưng qua nhiều năm đề thi thì các mốc dưới đây được coi là chuẩn tham khảo:

Tiếng Nhật dùng song song ba hệ chữ, và thứ tự học chúng gần như không có tranh cãi: hiragana trước, katakana ngay sau, Kanji rải dần về sau.

Hiragana là bộ chữ ghi âm dùng cho từ thuần Nhật và toàn bộ phần ngữ pháp như trợ từ, đuôi động từ và tính từ. Không đọc được hiragana thì bạn không đọc được gì, kể cả khi đã biết vài trăm Kanji. Bốn mươi sáu ký tự cơ bản, phần lớn người học thuộc trong một đến hai tuần nếu học đều.

Katakana ghi từ mượn tiếng nước ngoài, tên riêng nước ngoài và từ tượng thanh. Người học hay lười phần này vì thấy ít gặp hơn lúc đầu, rồi trả giá ở trình độ trung cấp, vì thực đơn, bảng hiệu, thuật ngữ công nghệ và một tỉ lệ lớn từ vựng N3 trở lên đều viết bằng katakana. Một điểm dễ chịu: nhiều từ katakana bắt nguồn từ tiếng Anh nên đoán được nghĩa, chỉ cần quen với cách người Nhật biến âm.

Kanji thì không nên coi là một giai đoạn riêng phải hoàn thành trước khi học từ vựng. Cách bền hơn là học Kanji đi kèm từ mà nó xuất hiện: gặp 食べる thì học luôn 食, gặp 飲み物 thì học luôn 飲. Học theo kiểu ấy mỗi chữ đến với ít nhất một ngữ cảnh, thay vì là một hình vẽ trơ trọi trong danh sách hai nghìn chữ.

Đây là chỗ khiến người học tiếng Nhật nản nhất, và cũng là chỗ hay bị dạy sai thứ tự. Phần lớn Kanji có ít nhất hai kiểu đọc: âm On mượn từ cách đọc tiếng Hán, và âm Kun là cách đọc thuần Nhật.

Quy luật thực dụng để nhớ: chữ đứng một mình hoặc đi với đuôi hiragana thường đọc âm Kun; chữ ghép với một Kanji khác thành từ hai chữ thì thường đọc âm On. 山 đứng riêng đọc là yama, nhưng trong 火山 (núi lửa) đọc là san. Quy luật này có ngoại lệ, nhưng nó đúng đủ nhiều để tiết kiệm cho bạn rất nhiều lần tra cứu.

Hệ quả cho cách học: đừng cố học thuộc tất cả cách đọc của một chữ ngay khi gặp nó lần đầu. Danh sách năm sáu cách đọc cho một chữ là thứ nhìn vào đã thấy nản và học xong cũng quên. Học cách đọc theo từng từ cụ thể bạn gặp, và sau vài chục từ thì quy luật tự hiện ra. Lúc đó gặp một từ ghép mới bạn sẽ đoán được cách đọc mà không cần ai dạy.

Bốn lỗi dưới đây gặp ở hầu hết người tự học:

Anime là lý do rất nhiều người bắt đầu học tiếng Nhật, và nó thật sự có ích, nhưng ở vai trò bổ trợ hơn là nguồn học chính. Anime cho bạn phản xạ nghe với tốc độ thật, ngữ điệu, và những câu cửa miệng lặp đi lặp lại đến mức tự thuộc.

Cái nó không cho: vốn từ có hệ thống và văn phong phù hợp. Tiếng Nhật trong anime nhiều khi là lối nói suồng sã hoặc kiểu cách theo nhân vật, dùng nguyên vào đời thực có thể thành bất lịch sự. Vì vậy nên lấy bộ JLPT làm trục chính, còn anime và nhạc làm phần tiếp xúc thêm.

Trên Từ Vựng 123, phụ đề tiếng Nhật hiện kèm bản dịch tiếng Việt và bấm vào một từ là ra nghĩa cùng cách đọc, nên gặp một Kanji lạ giữa chừng không còn là lý do phải dừng lại. Từ vừa tra được lưu vào bộ từ vựng của tài khoản để vào lịch ôn cùng những từ khác.