Học Từ Vựng Tiếng Anh Qua Nghe Audio

Câu hỏi này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó, vì chọn sai bộ là lý do phổ biến nhất khiến người ta bỏ dở sau hai tuần. Chọn bộ quá dễ thì buồn chán vì gặp toàn từ đã biết; chọn bộ quá khó thì mỗi buổi học biến thành việc tra từ điển, và cảm giác đó không kéo dài được lâu.

Có một phép thử nhanh: mở bộ bạn định học, lướt qua ba mươi từ đầu. Nếu biết chắc nghĩa khoảng hai phần ba thì đó là bộ vừa sức: đủ quen để đi nhanh và đủ mới để học thêm. Nếu biết dưới một phần ba thì nên lùi xuống một bậc, vì học ở mức đó tốn gấp ba thời gian cho cùng một lượng từ nhớ được.

Xếp theo thứ tự thường dùng, sáu trình độ CEFR tương ứng với những mốc khá cụ thể:

Con số hay được nhắc là 3000 từ, và nó có cơ sở thật: khoảng ba nghìn từ thông dụng nhất phủ được chừng 90-95% số từ xuất hiện trong hội thoại đời thường và văn bản phổ thông. Nghĩa là với vốn đó, đọc một đoạn văn bình thường bạn chỉ vấp một từ lạ sau mỗi hai ba dòng, đủ để đoán nghĩa qua ngữ cảnh thay vì phải dừng lại tra.

Nhưng con số ấy dễ gây hiểu lầm theo hai hướng. Thứ nhất, 90% số từ không có nghĩa là hiểu 90% nội dung: đúng cái từ bạn không biết lại thường là từ mang nghĩa chính của câu. Thứ hai, phủ sóng giảm rất nhanh khi đổi ngữ cảnh, vì ba nghìn từ đời thường gần như vô dụng trước một bài đọc IELTS về biến đổi khí hậu hay một hợp đồng thương mại.

Nên cách đặt mục tiêu hợp lý hơn là theo lớp. Xây một nền ba nghìn từ thông dụng trước, rồi chồng lên đó vài trăm từ của đúng lĩnh vực bạn cần, ví dụ kỳ thi bạn sắp thi, ngành bạn đang làm hoặc chủ đề bạn hay đọc. Năm trăm từ đúng ngữ cảnh có ích hơn hai nghìn từ rải rác.

Về nhịp độ: mười lăm đến hai mươi từ mới mỗi ngày là mức phần lớn người học duy trì được lâu dài. Nghe ít, nhưng đó là hơn năm nghìn từ một năm, với điều kiện bạn thật sự ôn lại chúng, và đó mới là phần khó.

Trí nhớ về một từ mới suy giảm rất nhanh trong vài ngày đầu rồi chậm dần. Ôn lại ngay khi vừa học thì gần như không thêm được gì, vì từ vẫn còn nguyên trong đầu. Ôn lại quá muộn thì bạn phải học lại từ đầu. Thời điểm có giá trị nhất là lúc bạn sắp quên nhưng vẫn cố nhớ ra được, vì chính nỗ lực nhớ lại đó mới khắc từ vào trí nhớ dài hạn.

Đó là toàn bộ ý tưởng của lặp lại ngắt quãng. Hệ thống ghi lại từng lần bạn gặp một từ và mức độ bạn nhớ nó, rồi tính ngày đưa từ đó quay lại. Trả lời đúng dễ dàng thì lần gặp sau được đẩy xa ra, lần lượt ba ngày, một tuần, ba tuần rồi hai tháng. Trả lời sai thì từ đó rơi về đầu hàng đợi và xuất hiện lại ngay hôm sau.

Nhờ vậy mỗi buổi học của bạn gồm phần lớn những từ đang chông chênh thay vì những từ đã thuộc lòng. Học ba mươi phút theo cách này nhớ được nhiều hơn hẳn ba mươi phút đọc lại cả danh sách, vì cách sau tiêu gần hết thời gian vào những từ vốn đã không cần ôn.

Hai cách sắp xếp trả lời hai nhu cầu khác nhau, và chọn nhầm khiến bạn học mãi mà không dùng được.

Học theo trình độ hợp khi bạn muốn xây nền: các bộ A1 đến C2 xếp từ theo mức độ thông dụng, nên bạn luôn học những từ có xác suất gặp lại cao nhất trước. Đây là cách hiệu quả nhất tính trên mỗi giờ bỏ ra, và là lựa chọn mặc định nếu bạn chưa có mục tiêu cụ thể.

Học theo chủ đề hợp khi bạn có một tình huống trước mắt: sắp đi du lịch, sắp phỏng vấn, sắp vào một ngành mới. Các bộ như du lịch, văn phòng, y khoa, kinh doanh, tài chính gom những từ đi cùng nhau trong thực tế, và từ đi theo cụm thì nhớ dễ hơn từ đứng lẻ, vì mỗi từ được các từ còn lại nhắc lại.

Cách kết hợp thường thấy ở người học lâu dài: một bộ trình độ làm nền chạy đều đặn, cộng thêm một bộ chủ đề ngắn cho việc đang cần. Bạn đừng chạy song song quá hai bộ, vì số từ đến hạn ôn mỗi ngày sẽ phình lên tới mức bạn bỏ buổi, và bỏ vài buổi là toàn bộ lịch ôn dồn cục lại.

Ba kỳ thi này đo ba thứ khác nhau, nên danh sách từ của chúng chồng lấn ít hơn nhiều người tưởng.

Từ vựng TOEIC xoay quanh môi trường công sở và giao dịch: lịch họp, đơn hàng, hợp đồng, thông báo nội bộ, hành chính nhân sự. Từ không khó nhưng rất cụ thể, và phần lớn hiếm gặp trong hội thoại đời thường.

Từ vựng IELTS nghiêng về học thuật và lập luận: các từ để mô tả xu hướng và số liệu, để so sánh và nhượng bộ, cùng vốn từ của những chủ đề quen thuộc trong đề thi như môi trường, giáo dục, đô thị hoá, công nghệ. Điểm cần lưu ý là phần Writing và Speaking chấm khả năng dùng từ chính xác, nên biết mặt chữ thôi chưa đủ; bạn phải biết từ đó đi với giới từ nào và thường đứng cạnh từ nào.

Từ vựng SAT khó theo kiểu khác: nhiều từ gốc Latin ít gặp, và bài thi thường kiểm tra sắc thái giữa những từ gần nghĩa. Đây là bộ nặng nhất trong ba bộ nếu xét trên độ hiếm của từ.

Lời khuyên thực tế: đừng bắt đầu từ bộ kỳ thi khi nền chung còn mỏng. Nếu vốn từ hiện tại chưa vững ở mức B1, học thẳng danh sách IELTS sẽ rất chật vật, vì bạn phải tra cả những từ dùng để giải thích từ mới.

Năm lỗi dưới đây chiếm phần lớn các trường hợp học nhiều mà vốn từ không nhúc nhích:

Phần lớn thời gian trống trong ngày là thời gian mắt đang bận: lái xe, đi bộ, nấu ăn, tập thể dục, xếp hàng. Chế độ nghe audio dành cho những khoảng thời gian đó: danh sách từ được đọc lần lượt kèm nghĩa tiếng Việt và câu ví dụ, bạn chỉ cần nghe.

Cần thẳng thắn về giới hạn: nghe thụ động không thay được việc tự nhớ lại. Cách này rất tốt cho hai việc là làm quen với cách phát âm và giữ cho những từ đã học không rơi mất, nhưng không đưa từ mới vào trí nhớ dài hạn hiệu quả bằng một lượt kiểm tra chủ động.

Cách dùng hợp lý là ghép cặp: nghe audio ở những khoảng thời gian vốn đã bỏ đi, rồi dành mười lăm phút ngồi yên trong ngày cho phần ôn tập chủ động. Phần nghe biến thời gian chết thành số lần tiếp xúc thêm, phần ôn mới là chỗ từ được khắc lại.