Học Tiếng Nhật Qua Bài Hát

Nhạc mở đầu và kết thúc anime là cửa vào tiếng Nhật của rất nhiều người, và đó là một lợi thế thật chứ không phải chuyện cảm tính: bạn đã nghe bài đó vài chục lần trước khi có ý định học, giai điệu nằm sẵn trong đầu, nên khi mở lời song ngữ ra thì toàn bộ sức chú ý dồn vào phần chữ.

Nhạc Nhật dạy tốt vốn từ, nhịp câu và cách nối âm ở tốc độ thật. Nó cũng là nguồn hiếm hoi khiến người học chịu nghe lại cùng một câu ba mươi lần mà không chán, với trí nhớ, số lần gặp lại quan trọng hơn thời gian ngồi học.

Phần nó không dạy được cũng cần nói rõ. Lời bài hát gần như toàn dùng thể thông thường, hầu như không có kính ngữ, mà kính ngữ lại là thứ bạn cần ngay khi nói chuyện với người Nhật trong công việc. Ngữ pháp thì lời hát đảo trật tự và lược trợ từ cho vừa nhịp, nên học cấu trúc từ đó là học nhầm chỗ.

Đây là chỗ khiến người học tiếng Nhật qua nhạc bối rối nhất, và gần như không tài liệu nào cảnh báo trước. Người viết lời nhạc Nhật có một thủ pháp rất phổ biến: viết một từ bằng Kanji nhưng cho hát một từ khác hẳn. Chữ Kanji lo phần nghĩa, còn âm được hát lo phần cảm xúc và phần vần.

Ví dụ hay gặp là viết chữ mang nghĩa số phận nhưng hát bằng một từ thuần Nhật khác, viết chữ vũ trụ nhưng hát thành từ chỉ bầu trời, viết chữ vĩnh viễn nhưng hát bằng một âm cổ hơn. Với người học, hệ quả là bạn tra Kanji ra một cách đọc, nghe lại thì thấy ca sĩ hát khác hẳn, rồi kết luận nhầm rằng tai mình có vấn đề.

Không có vấn đề gì cả, đó là chủ ý của người viết lời. Cách xử lý gọn: lấy nghĩa từ Kanji, nhưng đừng lấy cách đọc từ bài hát. Khi lưu một từ mới, bấm vào từ đó để xem cách đọc chuẩn rồi mới ghi nhớ, thay vì ghi nhớ theo âm ca sĩ vừa hát. Nếu không, bạn sẽ mang một cách đọc chỉ tồn tại trong đúng bài hát ấy đi dùng ngoài đời.

Cùng lý do đó, nhạc anime dòng lịch sử hay huyền ảo thường dùng nhiều từ văn cổ. Nghe rất hay nhưng đó là lớp từ bạn sẽ không gặp lần thứ hai, nên đừng dành công nhặt chúng.

Lời bài hát tiếng Nhật hầu như không bao giờ có furigana, nên gặp một Kanji lạ là người học kẹt cứng: không biết đọc thế nào thì cũng không biết tra thế nào. Đây là khác biệt lớn giữa học qua nhạc Nhật và học qua nhạc Hàn hay nhạc Anh, nơi bạn ít nhất luôn đọc được mặt chữ.

Trên trang bài hát của Từ Vựng 123, bấm vào một từ là ra ngay nghĩa cùng cách đọc, nên bước bí đó được gỡ. Nhưng vẫn nên giữ một kỷ luật: ở lượt nghe đầu đừng tra gì cả, cứ để chữ lạ trôi qua. Một lượt nghe bị cắt vụn bởi mười lăm lần tra từ thì không còn là luyện nghe nữa, nó thành đọc hiểu có nhạc nền.

Lượt thứ hai mới đi từng câu và tra. Và chỉ tra những chữ nằm trong câu bạn hiểu gần hết, một câu mà bạn không biết ba phần tư số chữ thì bỏ qua, nó chưa tới lượt bạn.

Với nhạc Nhật, mật độ chữ trên một đơn vị thời gian là tiêu chí quan trọng hơn cả độ nổi tiếng hay thể loại:

Chỉ nghe nhạc thì vốn từ của bạn sẽ méo: rất giàu từ về cảm xúc, ký ức, khoảng cách, bầu trời, và rất nghèo từ về việc đi lại, mua bán, công việc, thủ tục. Đó là vì lời bài hát vốn chỉ quanh quẩn trong một nhóm chủ đề hẹp.

Cách phối hợp lý là lấy bộ từ theo trình độ làm nền và lấy nhạc làm chỗ gặp lại. Từ Vựng 123 có sẵn các bộ theo trình độ từ N5 tới N1 trong mục từ vựng; bộ từ cho bạn phạm vi có hệ thống, còn bài hát cho những từ đó một ngữ cảnh có cảm xúc để chúng chuyển từ nhớ được sang nhớ lâu.

Mẹo lọc khi nhặt từ trong bài: từ nào bạn nhận ra là đã có trong bộ đang học thì ưu tiên lưu, vì chắc chắn sẽ gặp lại. Từ nào tra ra chú thích kiểu văn chương thì bỏ qua.

Thứ tiến nhanh nhất là nhận mặt Kanji. Với nhịp ba bài mỗi tuần và năm tới bảy từ mỗi bài, sau khoảng ba tuần bạn sẽ bắt đầu nhận ra những chữ quen ở chỗ khác, trong truyện, trong phụ đề, trên bao bì, và đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy cách học đang chạy.

Nghe hiểu đi chậm hơn nhiều, thường hai tới ba tháng đều đặn, và nó nhảy bậc chứ không tăng dần: một hôm bạn mở một bài chưa từng nghe và bắt được nguyên một câu mà không cần nhìn lời. Trước mốc đó là giai đoạn có cảm giác giậm chân tại chỗ, hoàn toàn bình thường.

Phát âm thì bài hát giúp tai nhận ra chỗ nối âm, nhưng để miệng làm được phải nhại lại thành tiếng. Và nhớ đối chiếu cách đọc chuẩn của từ thay vì bắt chước âm ca sĩ hát, vì lý do đã nói ở mục về Kanji phía trên.